LİR TİYATROSU

M Ü Z İ K

2007-11-13T10:52:00.000+02:00

GİZLİ OTURUM’ 99

JEAN PAUL SARTRE

KAPI 5’51

SUR 1’25

INES 4’39

GARCIN 4’22

ESTELLE 7’50

BARBEDIENNE 1 4’27

BARBEDIENNE 2 5’22

FINAL 6’51

EASUS’ 98

ENGİN BAYRAK

EASUS 7’09

GÖRÜŞMELER’ 97

MEHMET AYDIN

GÖRÜŞMELER 4’17

CD’ de yer alan eserler Ege Üniversitesi Tiyatro Topluluğu’nun 1998 ve 1999 yıllarında sergilediği “Görüşmeler”, “EASUS” ve “Gizli Oturum” isimli oyunların sahne müziklerini temel almakta olup, tüm beste ve düzenlemeleri Lir Tiyatrosu’na aittir.

Yeni yapılan kayıt çalışmalarımızı kapsayan bu derlemeyi, siz değerli dostlarımıza sunmaktan büyük mutluluk duyuyor, destek veren herkese teşekkür ediyoruz.

Lir Tiyatrosu, İzmir’in onlarca asırdan beri birlikte sürdürdüğü müzik ve tiyatro düşüncesine ait olma içgüdüsüdür.

Bizler bu çalışmayı Tarık Yolu’nun anısına, amatör tiyatrolar için uğraş veren herkese ithaf ediyoruz.

D E K O R

2007-11-13T09:39:00.001+02:00

O Y U N

2007-11-13T09:23:00.000+02:00

TULANİ PERDELER

KİŞİLER

ÂŞIK
HAYALÎ
KORO

1 TANYERİ

2 MÜLAYİM VÜ MÜLA MU

3 İLHAN ile KARAVAŞ

4 GÖZLERİN GÖZYAŞLARIN

5 DENİZATI DENİZATI DOĞURUR

6 I.O.

7 YARASA ATASÖZÜ

8 BUHARKENT BİR BURGAÇTIR

9 PERDE GAZELİ

K U R A M

2007-11-13T09:20:00.000+02:00

1.UZAM

1.1.EYLEM

1.1.1.Yazar

1.1.2.Yönetmen

1.1.3.Oyuncu

1.2.TEMEL SORUNLAR

1.2.1.Yapılabilirlik

1.2.2.İzlenebilirlik

1.2.3.Anlaşılabilirlik

1.3.SAHNE ÇALIŞMASI

1.3.1.Masabaşı

1.3.2.Prova

1.3.3.Temsil

2.TANGRAM

2.1.MEKÂNSAL İLİŞKİLER

2.1.1.Sahne Plastiği

2.1.2.Sahne Fonetiği

2.1.3.Sahnenin Dramaturjik Yapısı

2.2.SINIRLARIN ÖTESİ

2.2.1.Metinlerarasılık

2.2.2.Disiplinlerarasılık

2.2.3.Kültürlerarasılık

2.3.SAHNEDIŞI ÇALIŞMASI

2.3.1.Oyun ve Oyuncu Seçimi

2.3.2.Popülite ve Popülizm

2.3.3.Tepkilerin Yapılandırılması

3.İDEAGRAM

3.1.GÖRÜNTÜ OKUMA

3.1.1.Gerçek

3.1.2.Yanılsama

3.1.3.Sembol

3.2.ANITSALLIK

3.2.1.Şiir

3.2.2.Tragedya

3.2.3.Destan

3.3.ETKİ YARATMAK

3.3.1.Çarpıcılık

3.3.2.Rastlantısallık

3.3.3.Eşzamanlılık

ARAZİ SANATI (LAND ART), Bedia Ceylan Güzelce (Atlas Dergisi)

2007-10-18T14:02:00.000+03:00

Andy Goldsworthy, Rivers and Tides

Sanat doğadan kopuk, steril ve sonlu alanlarda keşfedilmez der 'land art'. Sanat doğaya armağan edilir.

Elimizdeki bu sonsuz sergi alanı, aldığı armağanı kendi istediği şekle sokar, değiştirir, dönüştürür ya da kendine katar. Eser gider sanat kalır.

Eski insanlar, gelecek toplumlara kendini anlatma telaşındaydı. Yazdılar, çizdiler, anlattılar, inşa ettiler ve yaşattılar. Üzerinden geçtikleri, bekledikleri, durup dinlendikleri, izini bıraktıkları ve öldükleri yerde o an bulunmalarının bir nedeni vardı. Doğa bu insanları ve onlardan artakalanları sakladı. Onlara acı sundu veya bereket dağıttı. Karşılığında, kimi zaman ihanetle kimi zaman da sanatla karşılandı. Nazca'daki İnka yol çizgilerinden Stonehenge'e, insan, tarihini, geleceğe aktarması için doğaya emanet etti. Türkçeye 'arazi sanatı' olarak çevirebileceğimiz 'land art', bu emanete yüzyıllar sonra kendi üslubuyla sahip çıktı.

Sanatçının tabiata onun kalemiyle attığı imzası, günü geldiğinde, yeni uygarlıklara ve yeni kahramanlara yer açmak için, yine doğa tarafından silinebilirdi. Ben hiç kardan adam yapmadım ama hatırlamayacağım kadar kardan eserin yapımına, 'sanat yönetmeni' olarak katkıda bulundum. Karla aram pek iyi olmadığından, 'bugün dünyanın en büyük kardan adamını yapalım' adlı açık hava atölyelerinde, evden atkı, havuç, kömür, bere sağlama ve yerleştirme görevi bana düşüyordu. Tamamlanan her parça, yaratım gücünün kişisel övgüye dönüştüğü anlara neden oluyordu. 'Biraz daha kar getirin' ya da 'köşeli küre olmaz şunun kafasını biraz daha şekillendirelim' gibi konuşmalar bir sanat okulunda, sergiye hazırlanan gençler arasında değil, her mahallede her an yanınızdan geçen birkaç çocuk arasında geçiyordu.

Eser ortaya çıkmaya başladıkça birbirine kimi zaman emirler kimi zaman da azarlar yağdıran heykeltıraşlara dönüşüyorduk biz de. Tamamlandığından hiçbir zaman emin olamadığımız kardan adamın kar vücudu oluştuğunda, ben ve benim görevimi üstlenen 'sanatçı' boynuna kaşkolü, başına beresini takıp ince işçiliğe yani yüze geçer. Bazıları yüzü kendine benzetmeyi denerken, bazıları kaş ve dudak olarak kullanılan kömürleri 'konumlandırma' biçimine göre ona ifadeler kazandırmaya çalışır. Son parça da konduğu anda, kardan adam yok olmaya başlar. Doğaya, onu eksiltmeden ve arttırmadan bıraktığınız bu eserle, kendi çapınızda bir arazi sanatçısı olmuşsunuzdur; ama bunun farkına varmamışsınızdır. Ancak yanında çektirdiğiniz fotoğraflarla belgeleyebildiğiniz, doğal malzemelerden, doğanın içinde meydana getirdiğiniz ve kimi zaman var olurken kaybolmaya da başlayan kardan adam, 1970'lerde Amerika'da ortaya atılan 'land art' akımının en başarılı örnekleri arasına konabilir.

Sanat İçin Ölüm
Modern ve kavramsal bir yolun duraklarından biriydi arazi sanatı. En bilinen sanatçısı Robert Smithson ve arkadaşlarının, doğanın gönlünü alma, ona sanat armağan ederek teşekkür etme fikrinden doğdu. Amerika'nın Utah eyaletindeki Büyük Tuz Gölü'ne kilometrelerce öteden, tonlarca taş getirdi Smithson. Amacı insan elinden çıkma, spiral bir dalgakıran yapabilmekti. Her aşamayı helikopterden video ve fotoğraf görüntüleri ile belgeleyen sanatçı, bir süre sonra dalgakıranın spiralleri arasında kalan suların kırmızı bir yosunla kaplandığını gördü. Doğa 'Spiral Jetty'le iletişime geçmişti ve bu yosunlar ona kanayan, dev bir canlı görünümü vermişti. Bir süre kendi haline bırakılan Spiral Jetty, 1973'te yeniden ziyaret edildi. Fotoğrafçı bir arkadaşıyla eserini havadan görüntülemeye gelen sanatçı, o günkü uçak kazasında hayatını kaybetti.

Smtihson ile eşzamanlı eserler üretenlerden biri de Michael Heizer'dı. Sanatçı, Nevada Çölü'nde kazılan ve içi betonla kaplanan dev yataklar oluşturdu. Yatakların içine dağlardan kestiği dev boyutlu üç granit parçayı yerleştirdi. Yaptığı bu işe 'Yerinden Edilen-Yeniden Yerleştirilen Kütle' adını verdi. Heizer'in yakın zamana kadar, yapımını Nevada Çölü'nde sürdürdüğü 'Kompleks Kent (Complex City)' ise, dünyanın en büyük boyutlu sanat eserlerinden biri kabul ediliyor. Kompleks Kent, beş farklı yapıdan oluşacak. Bugüne kadar üçü tamamlandı, dördüncüsü bitmek üzere. Heizer bir röportajında Aztekler ve İnkaların benzer yapıları inşa ettiğini, kendisinin sadece yüzyıllardır yapılmayanı yaptığını ve bunun kesinlikle bir heykel olmadığını belirtirken, bu yapılar ile Kızılderili Tümülüslerine de bir atıfta bulundu. Bir anlamda onların ruhlarına, yeni bir alan da yarattı.
Çöl, arazi sanatçıları için uygun ortamı sağlıyordu. Onların eserleri için taşınmazlık, satılmazlık, insanın kolay ulaşamaması ve bu nedenle izlenmezlik ilkeleri karşılıyordu. Üstelik çöl, üzerindeki değişiklikleri çok kolay yutabiliyor ve eski haline geri dönebiliyordu. Bu da arazi sanatçılarının, 'eseri doğaya kurban etme' isteğini tatmin ediyordu. Başka bir çölcü Walter de Maria, 1968'de çöl yüzeyine tebeşirle iki paralel çizgi bıraktı. Buldozerlerle kazılan bu çizgiler arası bölüm, doğal bir atrium oluşturdu. Ancak Maria'nın başyapıtı New Mexico Çölü'ndeki 'Şimşek Tarlası' adlı eseriydi. Çölün ortasına belli bir düzende yerleştirdiği dört yüz paslanmaz çelik direk, gök hareketlerini kontrol etmeye başlamıştı. Dünyanın birçok yerinden bu şimşek denetçisini izlemek için gelenler oldu. Arazi sanatçıları, sanat eserinin ölümsüzlüğü konusunda, ressamlar ya da heykeltıraşlarla aynı fikri paylaşmadılar. İzlenmek onların kaygılarından değildi. Onlar, yaratımlarının fotoğrafını, belki de en fazla video görüntüsünü aldıktan sonra onu ait olduğu yerde terk ettiler.

Eser Gider Sanat Kalır
Çoğu ancak gökyüzünden bakıldığında bir anlam kazanan arazi sanatı eserleri, büyük boyutlu ve geniş alanlar üzerinde yapıldı. Fikir aşamasından yok olduğu ana kadar, sanatın bir süreç olduğunu hatırlatan bu anıtsal yaratımlar, malzeme bakımından da diğerlerinden ayrıldı. Doğanın sağladığı olanaklar ve bunun uyandırdığı sınırsızlık hissi, sanatçılarının galeri mekânlarına ihtiyaç duymamasına da neden oldu. Küçük çaplı salon sergileri düzenlense de, ilke olarak bu tip bir sergileme anlayışına karşı çıktılar. İnsanların, sanatı, doğadan kopuk, steril ve sonlu alanlarda keşfinin mümkün olamayacağında hemfikirlerdi. Diğer yandan land art, geliştirilen her teknolojik yenilikle küstürülen doğayla barış sağlama amacındaydı. Kurgusal ve kavramsal açıdan şimdi'nin önemi hatırlandı. Birkaç yıllık bir yaratımın anlık yok oluşu, hem tabiatın kendi kanunlarına duyulan saygıyı hem de insanın bunlar karşısındaki yetersizliğini yeniden sorgulamasına neden oldu. Küçük boyutlu çalışmalarda, sanatçı eserini bitirdikten bir gün sonra gittiğinizde bile, o işi yerinde bulamayabiliyordunuz. Galerilerde, eserleri herkesin aynı standartlarda izlemesi ve sadece size sunulan dar ortamda gördüğünüzü algılamanız beklenirken, arazi sanatında duyma, görme, hissetme, koku alma gibi duyuların her an farklı biçimde uyarıldığı bir ortam oluşuyordu. Bu da enteraktif açılımlarla, kendi keşfinize de sizi ortak ediyordu. Bu nedenle arazi sanatçıları, birebir ve yapımıyla neredeyse eş zamanlı görülmesi gereken eserler üretirken, uzayın bilinemeyen sınırları içinde bir atom zerresi olduklarını, fakat böyleyken bile dünyayı bir bütün olarak algılayabildiklerini ifade ettiler. Kimilerine göre onların eserleri, göksel varlıkları hedefledi ve uzaydaki olası gözler için düzenlenen sergilerdi. David Madella belki de böyle düşünen arazi sanatçılarındandı. Filipinlerde bir mercan adacığını, bölge halkının yardımıyla, kaplumbağa şekline sokmuş ve gelgitlerle görünüp kaybolan bir eser üretmişti. Her kaybolduğunda zemini yeniden şekillenen ve kontur değiştiren bu kaplumbağa, aynı zamanda land artın en başarılı örneklerinden biri de oldu.

Büyük alanlar sanatının Avrupa ayağını ise, Joseph Beuys üstlendi. Alman sanatçı, İkinci Dünya Savaşı'nda pilottu ve uçağı Kırım üzerinde düştüğünde onu Tatar köylüleri bulup evlerine taşıdılar. Hayatının geri kalanını etkileyen bu süre içinde, köylüler yaralı Beuys'u keçe ve içyağı ile sarmalayarak iyileştirdi. Doğa ve onun yüceliği üzerinde daha fazla düşünen Beuys, keçeyi, sanat eserlerinin baş malzemelerinden biri yaptı. Kassel kentinde, 1982'de düzenlenen 'Dokumenta' Sergisi için, 7 bin meşe fidanını tek tek dikmeye başlayan Beuys, bu çalışması ile arazi sanatının takipçilerinden olduğunu gösterdi. Her fidanın yanına koyduğu yaklaşık bir metre yükseklikteki bazalt taş bloklarla bir parça tamamlanmış oluyordu. Son meşe ağacı ise onun ölümünden sonra, 1987'de oğlu tarafından dikildi. Diğer arazi sanatçıları arasında bulunan Denis Oppenheim, Hollanda'daki 'Yönlendirilmiş Buğday Tarlası' ve 'Damgalanmış Dağ' çalışmalarıyla bilinirken, daha romantik eserler yaratan Richard Long, derelerdeki taşlarla düzenlemeler yapmış, kayalar üzerine kendi el ve ayak izlerini bırakmıştı. Nedir, büyük bütçeler gerektiren bu kavramsal sanat, büyük şirketlerin sponsorluğuyla eyleme geçebiliyordu. Smithson'un uçak kazasında ölümü ve 1970'lerdeki ekonomik kriz yeni land art sanatçılarının yetişememesinin nedeniydi. Yine de bu akım, hiçbir din ya da politik görüşün etkisinde olmadığı için dünyanın her yerinde kabul görüyor.

Bilgiyi, malzemeyi, tekniği yeniden yorumlayan bir akım olarak bugün hâlâ kendine izleyici ve sanatçı buluyor land art. Sonsuz-sınırsız materyal, beceri ile doğa üzerine konumlandırılıyor. Sanat eseri gözden kaybolsa da sanat asla yitirilmiyor. Eriyen buz, yıkılan kumdan kale ya da kırılan ağaç başka bir eser için, yeni bir malzemeye dönüşüyor. Doğa değişiyor, ona armağan edilen eseri özümsüyor, kendine katıyor ve kendi istediği şekle sokuyor.

"http://metecantekin.blogspot.com/ "a Tepkiler

2007-10-18T02:02:00.000+03:00

"Sitenin yapımında emeği geçen herkesin eline sağlık... Bunca zaman sonra seni yaptıklarınla bu site aracılığıyla yeniden ve daha iyi tanıma fırsatı buldum Metecim.Yüreğine sağlık... "
Gizem KASAP

"Merhaba Mete,
Çalışmaların nedeniyle seni kutlarım. "
Ertan YILMAZ

"Hocam saygılar; Bir kaç gündür çalışmalarına fırsat buldukça bakıyorum. Öncelikle blog gerçekten hoş olmuş. Tüm samimiyetinle hazırladığını hissettiriyor. Bağlantılarda bile kendimi kaybettim. Hatta hoşuma giden bişey oldu; bu şişirme tekniği ile kubbe yapımı tekniğini geliştiren mimarın ismini unuttmuştum, onu da hatırlattın sağolasın.. Ankara'da konuştuğumuz projeyi gördüğüm kadarıyla tamamlamışsınız, elinize sağlık! Haddime olmayarak sadece bir tavsiye, belki I-tipi düz profiller yerine boru kesitli profillerle de inşa edilebilir kubbe; cam yüzey ile bağlantı biraz daha zorlu olabilir ama hatları daha yumuşak olacaktır kanaatimce.. Bi de belki biraz daha hafif bir sistemle daha transparan bir görüntü elde edilebilir, belki kablolarla desteklenen bir sistem havada uçuyor izlenimi verebilir.. vs. vs. alternatifin sonu yok... Ellerinize sağlık hocam; başarılarınızın devamı dileklerimle..."
Tolga TUTAR

"Mete çok gururlandım, elinize sağlık. Çekimlerini yürüttüğüm sığ su bayılması temalı yarı-dramatik belgesel çalışmamı müzikleme konusunda desteğinizi isteyebilirim. Ekim-Kasım gibi bu konuda işbirliği yapar mıyız?"
Murat ÜNAL

"Güzel ve devam ettirilmesi gereken kültürel hareketliliğe yardımcı olan bir blog... açılıştaki resmi de beğendim o da ayrı güzel... Lir Tiyatrosu konusu da ilginç... başarılar diliyorum."
ONALTIKIRKALTI

"Farklı bir mekan yaratmışsınız kendinize. Hem tarz, hem de içerik olarak güzel. Eh, bir tasarımcıdan beklenen de, bu olurdu zaten. Başarılarınızın devamını dilerim"
Goddes Artemis

"Deneyimlerinden çok şey öğrenilebileceğini düşündüğüm biri. Eskiz ve seminer çalışmalarını sergiemiş sitesinde. İnsan tasarımdır, ölünce tamamlanır. sözünü ilk onun ağzından duymuştum."
Hidayet AYTAŞ

"Benim tiyatroya ilgim düşünüldüğünde siteni sevmem için yeter neden zaten. Başarılar..."
Filiz ARICAN

"Sayfa cok iyi olmus. Sayfa düzeniyle ilgili bisey söyleyecegim sadece: eskizlerin hangi oyuna ve hangi sahneye ait olduklari anlasilmiyor pek. belki altlarina kucuk birer açıklama iyi olur ya da oyun kisilerinin hemen ardindan koymak bilemiyorum... Bir de profilim ya da hakkımda kısmına dahil oldugun sahnelenmis oyunlarla ilgili bilgi sunman da iyi olabilir. Ben oyumu Dr.Jekyll & Mr.Hyde ve Lear'dan yana kullandim. "Tulani Perdeler"i begendim,yeniden okumaliyim ama bir tur "anlam zor" durumu var, oynanabilirligi nedir sence, ongordugun sahnelemeyi duymak isterim. Projeye en yakisan isim o evet: "Gönül Dağı" Tebrik ederim..."
Kerem DEMİRTAŞ

"Blogunu inceledim, açıkçası bir "sahne sanatları tutkunu" ile karşılaşmak oldukça sürpriz oldu benim için.. Bir süredir, yaratıcı hiç bir şeyle karşılaşmıyorum çünkü. Kocaeli Üni-GSF,de okuyorum ben. Dramatik Yazarlık. Bu sene antik tiyatro kentlerine gezi yapmayı düşünüyoruz, bölüm olarak. Antalya da seçeneklerin arasında, bakalım.. Çok memnun oldum, iç açıcı bir site. Çalışmalarında başarılar."
Ceren Cevahir GÜNDOĞAN

"Lir Tiyatrosu'na Azerbaycan dan selam olsun! Tiyatro sevdanızın ve başarılarınızın artarak devam etmesini dileriz..!"
Rasim ASIN

"Şu an Amsterdam'da turnedeyiz, yaklaşık bir haftayı geçti. Büyük bir ihtimalde daha gezeceğiz. Uzun bir süredir bloglarınızda gezinip yorgunluk atıyorum. Blogunuz için çok emek vermişsiniz. Umarım Türkiye' de bu bölümü okuyan veya ilgi duyan arkadaşlar haricinde sizi anlayan insanlar çıkıyordur. İnanın çalışmalarınız bir o kadar ustaca oluşmuş. Benden Avrupa'da sizin için ne yapabileceksem lütfen çekinmeden isteyin. Sevinerek size yardımcı olurum. Saygı ve sevgilerimle..."
Volkan ALABAZ

FESTİVAL VE AMATÖR TİYATROLAR, (Önay Sözer)

2007-10-08T11:02:00.000+03:00

(…)

9 Ağustos 1957’de kurulmuş olan Genç Oyuncular Topluluğu, Festival’de belli bir tiyatro yazarınca kaleme alınmadığı gibi, yine belli bir rejisörün doğrudan doğruya yönetiminde de hazırlanmamış olan Tavtaki Kütüpati oyunuyla karşımıza çıktı. Tavtaki Kütüpati’nin konusu ile Sartre’in “Gizli Oturum”u arasında birçok benzeyişler görülüyordu. Buna karşılık Genç Oyuncular insanı hiç sıkmayan mis en scéné buluşları, temiz diction’ları, sahne tekniği bilgileriyle, amatör tiyatrolar içindeki üstün yerlerini ispat ettiler. Genco Erkal, Atilla Alp Öge, Arif Erkin, zaman zaman temsilin tümü içinde erimeksizin, “solo” olarak kalan oynayışlarına rağmen başarılıydılar.

1957’nin Ocak ayında Ankara’da kurulan “Sahne Z”, Festivale Ionesco’nun, Kel Şarkıcı’ sı ile katıldı. Rejisör Güner Sümer, “steylisé” dekorlar içinde tabiilikten çok biçimciliğe dayanan, mis en scéné‘lerle Ionesco’yu çok soyut planda anladığını gösterdi. Böyle soyut bir değerlendiriş çağımızın meselelerini öznel bir derinlikten kavrayan Beckett’in eserleri için uygun olabilirdi. Fakat Beckett’in tersine, oyunlarında insanları oldukları yandan çok, olmadıkları yandan ele alarak vuran Ionesco için böyle bir anlayış bir parça işin kolayına gitmek oluyordu. Buna karşılık, kendi çıkış noktasına göre Güner Sümer’in rejisi iyiydi. Güneşi Akol, Metin Özdemir ve Güner Sümer rollerinde başarılıydılar. Ülkü Tamer ile Genco Erkal’ın Türkçesi hiç aksamayan çevirilerine de ayrıca işaret etmek gerek.

Robert Kolej Tiyatrosu, geçen yılki festivalde vermiş olduğu umutları, yazık ki, bu yıl haklı çıkaramadı. Ionescu’nun “Vazife Uğruna” sı tiyatro sanatının uyulması gereken en belli başlı temelleri çiğnenerek oynandı. Hatalı mis en scéné’leri, bozuk diction’ları burada bir saymak imkânsız. Buna karşılık Krapp’ın “Son Tape’i”nde , Krapp’i oynayan Berent Enç, sesini değiştireyim derken, diction’unu bozmak gibi ufak bir hatasıyla birlikte keyifli bir oyun çıkardı. Oyunun temposu biraz daha hızlı olabilirdi: Krapp’in yaşantıları canlandırılırken biraz uzayan giriş çıkışlarda, seyircinin dikkati dağılmak tehlikesiyle karşılaştı. Fakat gere Berent Enç ve gerek rejisör Sevil Akdoğan, Beckett’i çok iyi kavramışlardı. Beckett iyi anlaşıldıktan sonra, çok sade bir oynanışla sahnede canlandırılabiliyor: Sevil Akdoğan işte bu noktayı öğrenmişe benziyordu.

İ. Ü. T. B. Gençlik Tiyatrosu, Teknik Üniversite Tiyatrosu ve Ankara Üniversitesi Tiyatrosunun büyük eksiklerini, bu festival toplu olarak görmemize yol açtı. Bu tiyatrolarda çok kabiliyetli oyuncuların, tiyatroyu gerçekten seven kimselerin bulunmasına rağmen, başlarında iyi bir yetiştiricinin yokluğu ve çoğunun ciddi bir tiyatro tahsilinden geçmemiş olmaları yüzünden ortaya amatörün amatörü temsiller çıkıyor. Böylece kabiliyetli elemanlar kabiliyetsizlerin yanında harcanıyor. İşler bu duruma gelince özürler ileri sürülüyor: “Genel Prova yapamadık, hazırlanmamız için vakit kalmadı” deniliyor. Bunlar kendini bilir bir tiyatrocunun söyleyeceği sözler değil. Şurası besbelli ki özür değil, iş kabul edilir.

III. Beynelmilel Üniversitelerarası Tiyatro Festivali, bütün olarak, umut ve kıvanç vericidir: Bu festivallerin devamlı olarak yapılması hem seyirci için, hem de oyuncu için yararlıdır. Aynı ilginin gelecek yıllarda da gösterilmesi Türkiye’de amatör tiyatroları geniş ölçüde destekleyecektir. Çünkü bu ilgi doğrudan doğruya amatör tiyatrolara gösterilen bir ilgi olarak, yorumlanabilir. Belki amatör tiyatroların sayısının çoğalmasıyla birlikte, genel temsil düzeyinin daha da düşeceği, asıl ihtiyacın çok sayıda tiyatroya değil, niteliği bulunan tiyatroya olduğu söylenebilir. Fakat bu gerçeğin anlaşılması da amatör tiyatroların sayısının çoğalması sayesinde olmadı mı? Avrupa’da da her ülkenin böyle bir, tiyatronun ayağa düşmesi safhasından geçerek bugünkü duruma vardığını bilmek, bizi kötümser olmaktan kurtarabileceği gibi, tiyatronun bu şartlarının katlanılması gereken bir kötülük olarak görmemizi kolaylaştırabilir. Amatör tiyatroculuğun gelişmesi, tiyatroların sayısını sınırlamakla değil, üniversitenin bu konuya gereken değeri vermesi ve buna paralel olarak tiyatroyu oyunun metninden ibaret gören anlayışın yıkılmasıyla birlikte gerçekleşecektir.

Not: Bu yazı 1 Aralık 1958 tarihli KÖPRÜ Sanat Gazetesi’nin 5. sayısından olduğu gibi alınmıştır. Katkısı için Efdal Sevinçli’ye teşekkürler.(Gölge Tiyatro, Ekim 1997, Sayı 10)

VAHŞET TİYATROSU, II. BİLDİRGE (Antonin Artaud)

2007-10-08T10:27:00.000+03:00

Demetrio Stratos, Antonin Artaud

Kabul edilsin ya da edilmesin, bilinçli ya da bilinçsiz aslında izleyicinin, aşkta, suçta, savaşta ya da başkaldırıda aradığı aşkın bir yaşam durumudur, şiirsel bir durumdur.
Vahşet Tiyatrosu, tiyatroya tutkulu, çarpıntılı bir yaşam kavramını geri vermek için yaratıldı; bu şiddetli amansızlık ve sahne öğelerinin aşırı derecede yoğunlaşması kavramından tiyatronun dayanacağı vahşet anlaşılmalıdır. Sistematik olmasa da, gerekirse kanlı da olabilecek bu vahşet, yaşama ödenmesi gereken bedeli ödemekten korkmayan bir tür soğuk ahlaksal arılık kavramıyla kaynaşıyor.

1.İçerik Bakımından
Yani, işlenen temalar ve konular açısından: Vahşet Tiyatrosu, zamanımıza özgü coşkulara uygun düşen konu ve temalar seçecektir.
Vahşet Tiyatrosu, insanın ve çağdaş yaşamın söylencelerini meydana çıkarma uğraşını sinemaya bırakmak düşüncesinde değildir. Ama bunu kendine özgü alışılmadık bir yöntemle yapacaktır, yani dünyanın ekonomiye, yararlılığa ve tekniğe kayışına karşı, çağdaş tiyatronun tutkularını yeniden gündeme getirecektir. Bu konular, kozmik ve evrensel olacaklar ve esli kozmogonilerden; Meksika, Hint, Yahudi, İran ve başka kaynaklardan alınmış en eski metinlere göre yorumlanacaklardır.
Vahşet Tiyatrosu, çok farklı duyguları ve çizgileri olan psikolojik insanı bırakacak, kendini bütünsel insana yöneltecektir, toplumsal olanlara, yasaların kölesi olanlara, din ve kurallarca tanınmayacak hale gelmiş olanlara değil. Ve ruhun yalnızca önyüzünü değil, arka yüzünü de insanlara tanıtacaktır; imgelem gücünün ve rüyaların gerçekliği yaşamla aynı düzlemde yer alacaktır.
Ayrıca, Vahşet Tiyatrosunun içinde büyük toplumsal çalkantılar, halkın halkla, ırkın ırkla yaşadığı çelişkiler, doğa güçleri, rastlantının müdahalesi, yazgının çekim gücü ya dolaylı olarak, söylencesel boyutlarda, tanrıların kahramanların canavar yaratıkların devsel büyüklüklerinin tavrı ve taşkınlığı biçiminde, ya da doğrudan, yeni bilimsel araçlardan edinilen maddi anlatımlar biçiminde kendini gösterecektir.

2.Biçim Açısından
Eğer, tiyatronun izleyicinin en geri kalmış ve en durgun kesimleri için sonsuza dek tutkulu ve duyarlı olan bir şiirin kaynaklarına yeniden dalması gerekliliği eski ilkel söylencelere dönüşle gerçekleşiyorsa, biz metinden değil, sahneden bu eski çelişkileri düzenlemesini, özellikle de güncel kılmasını isteyeceğiz. Yani, bu konular doğrudan tiyatroya taşınacaklar, söz biçiminde dökülmeden, hareketler, anlatım biçimleri ve davranılar halinde düzenleneceklerdir.
Bu yolla, metine ilişkin teatral batıl inançtan ve yazarın diktatörlüğünden kurtulmuş olacağız. Böylece, yeniden tin tarafından doğrudan algılanan, sözün ve sözcüklerin getirdiği tehlikelerinin dışında kalan, dilden ileri gelen aksamaların olmadığı eski halk oyunculuğuna geliyoruz. Tiyatroyu her şeyden önce oyunculuk üstüne temellendirme düşüncesindeyiz; bu oyunculuğa olası tüm düzlemlerde, her türden yükseklik, derinlik ve perspektif basamaklarında kullanılacak yeni bir uzam kavramı katıyoruz. Bu kavrama devinimle kardeş olan, özgün bir zaman tasarımı da eklenebilir. Belirli bir süre içinde olası en yüksek sayıda devinimle en yüksek sayıda bedensel görüntüleri bu devinimlere bağlı olası anlamları birleştireceğiz. Kullanılan görüntü ve devinimler, gözün ve kulağın beğenisine değil, ruhun daha gizli ve verimli beğenisine seslenecektir. Böylece, tiyatro, yalnızca boyutlarına ve oylumuna göre değil, deyim yerindeyse, iç çamaşırları içinde kullanılacaktır.
Görüntülerle devinimlerin örtüşmesi, nesnelerin sessizliğin, dayanan gerçek bir bedensel dilin yaratılmasına götürecektir. Biz, belli bir zaman içinde yapılmış bu devinim ve görüntü kütlesine, sessizlik, ritm ölçüsünde belli bir titreşim, somut davranılardan ve nesnelerden oluşmuş belli bir maddi coşkuyu katacağız. Şunu diyebiliriz, en eski hiyerogliflerin ruhu bu arı tiyatro dilinin yaratılmasında yol gösterici olacaktır.
Her halktan izleyici hep doğrudan anlatım biçimlerine ve görüntülere düşkün olmuştur; vurgulu söz, belirgin sözlü anlatım, eylemin açıkça belirlenmiş bölümlerine, içinde yaşamın yer aldığı, bilincin devraldığı bölümlerine girecektir.
Elbette, bu mantıksal anlamının yanında, sözcükler büyüleyiciliği ve kendi doğaüstü gücüyle kullanılacaktır; yalnızca kendi anlamları açısından değil, biçimleri ve anlamsal ışıltıları açısından da. Çünkü hayaletlerin ortaya çıkışı, kahramanların ve tanrıların eğlence ve zevke düşkünlükleri, güçlerin plastik anlatımı, kendi anarşik ve analojik ilkesi uyarınca görüntüyü unufak etmekle yükümlü olan şiirin ve gülmecenin sarsıcı müdahaleleri, kendi gerçek büyülerine ancak duyular üzerine yöneltilen baskının etkisiyle ruhun ulaşabileceği hipnotik telkin ortamında egemen olacaklardır. Eğer bugünün sindirimi kolaylaştıran tiyatrosunda belli bir psikolojik duyarlılık bilinçli olarak ihmal edilmiş, izleyicinin bireysel anarşisine bırakılmışsa, Vahşet Tiyatrosu, duyarlılığı oluşturmak için önceden denenmiş tüm büyülü araçları kullanma düşüncesindedir.
Renk, ışık ve ses şiddetinden oluşan, müzikal bir ritmin, ya da söylenen bir cümlenin yinelenmesini, titreşim ve salınımı kullanan, tonaliteyi ya da ışıklanmanın anlamlı örtüsünün katılımını sağlayacak araç, tam etkiyi ancak ses kakışmalarını kullanarak hedefleyebilir.
Elbette, bu ses kakışımını tek bir anlatımın etki alanıyla sınırlamak yerine, bir anlamdan öbürüne, bir renkten bir tınıya, bir sözden bir ışığa, titreşiminden tınıların dümdüz tonalitesine vs. sıçratacağız.
Böyle düzenlenen, böyle yapılanan bir oyun, sahnenin ortadan kaldırılışıyla bütün tiyatro salonuna yayılacak, zeminden küçük köprücükler üzerinden duvarlara ulaşacak, izleyicileri her yanından maddi bir biçimde sarmalayıp, sürekli ışık, görüntü, devinim ve gürültülerden oluşan bir banyonun içinde tutacaktır. Dekor, dev kuklalar haline getirilmiş figürlerce, nesne ve maskeler üstünde hiç durmadan değişen ışık görünümleriyle oluşturulacaktır.
Uzayda dokunulmadık nokta kalmayacağı gibi, izleyicinin ruhunda ya da duyarlılığında soluk alacak zaman, dokunulmadık nokta da bırakılmayacaktır. Yani, tiyatro ile yaşam arasında saf bir ayrılık kalmayacak, kesintiler kalkacaktır. Herhangi küçük bir filmin çekim çalışmasında bulunmuş biri, ne demek istediğimizi çok iyi anlayacaktır.
Filme kaydedildikleri anda her türlü etkileyiciliğini, büyüsünü yitiren, yani yazık olan ışıklandırma, figürasyon gibi sinemanın zengin teknik olanaklarının bir çoğunu tiyatro sahnesinde de kullanmayı hedefliyoruz.
Özgün Kaynak: A. Artaud, Second manifeste du théatre de la Crauté, 1933.
Kaynak: "Zweite Manfest." Theater und sein Double. Türkçesi: Yalçın BAYKUL

MEKAN, KOSTÜM, BEDEN TASARIMI

2007-10-06T22:06:00.000+03:00

Noh-opera, Macbeth by Company Izuru

Noh ya da Nô Tiyatrosu (Japonca:能 Nō), 14. yüzyıldan beri oynanan bir Japon müzikâl drama türüdür. Noh'u oluşturan üç ana unsur vardır; Mai = Danslar, Hayaşi = Müzik, Utai = Sözler.

Oyuncular maskeler kullanırlar ve yavaş danslar yaparlar. Oyuncular genelde erkektir. Kendilerine babadan geçme bir yetenek verildiğine inanılır. Bu nedenle bayan gerektiren rollerde bile erkekler bu işi maskeler ile hâllederler. Noh müzikleri genel olarak davul ve flüt üzerine yapılır. Noh'un beş türü bulunur; Divine, Shura-mono, Kazura-mono, Zatsu-no, Oni-noh

Japon Noh tiyatrosu, 700 yıllık tarihi ile gelenekleri en üst düzeyde yansıtan bir sahne sanatıdır. Çokça sembolik olan Noh tiyatrosunun kökleri, eski Shinto ayinlerine dayanır ve bir Shinto Mabedi gibi dekore edilmiş bir sahnede oynanır. Maske takan oyuncuların hareketleri tamamen geleneksel olup giydikleri kostümler de genellikle zengin ve gösterişlidir.

Bu klasik sanat türü, Tokyo Ulusal Noh Tiyatrosu ile Tokyo’daki Hosho Nohgakudo, Kanze Nohgakudo, Kita Nohgakudo ve Umewaka Nohgakudo‘da sahnelenir. Kansai bölgesinde ise, Kyoto’daki Kanze Kaikan ve Osaka Nohgaku Kaikan‘da sahnelenir. Diğer yandan, Noh Tiyatrosu’nun keyfi muhtemelen en çok açık havada, tapınakların bahçelerinde meşalelerle sahnelendiğinde çıkar.

Kabuki Tiyatrosu, parlak makyajı, harikulade kostümleri ve dekorları ile Japonya’nın dinden bağımsız klasik tiyatrosudur. Bu tiyatro oyunlarında aktörler, kılıçla dövüşür, dans eder ve hatta izleyicilerin üzerinden sahneye doğru uçar.

Tokyo’da sergilenen Kabuki için en iyi mekan Ginza’da bulunan Kabukiza‘dır. Burada Kabuki oyunları yıl boyunca sahnelenir. Aynı zamanda Shimbashi Embujo da Ginza’da yer alır. Aynı zamanda İmparatorluk Sarayı’nın yanındaki Japon Ulusal Tiyatrosu da bazen tur düzenleyen şirketlerin konuklarını misafir eder.

Bunraku, insan boyutunun 3′te 1′i büyüklüğündeki tahta ve porselen figürlerin üç kuklacı tarafından oynatıldığı, Shamisen eşliğinde seslendirilen güzel bir kukla tiyatrosu türüdür.

Bunraku, Osaka’daki Ulusal Bunraku Tiyatrosu ve Tokyo’daki Ulusal Tiyatro’da sahneye konur.

GÖRÜNTÜ, TEMSİL, SİNEMA

2007-10-06T21:30:00.000+03:00

George Maciunas, End After 9 (Fluxus Film)

Jackson Pollock (d. 28 Ocak 1912, Wyoming, ABD – 11 Ağustos 1956, New York, ABD), Soyut dışavurumcu ressam, 20. yüzyılın en önemli sanatçılarındadır. Damlatma tekniği (drip painting) ile boya karıştırma, fırça kullanımı gibi alışılagelmiş uygulamaları bir kenara bırakmış, yere serdiği devasa boyutlardaki tuval bezleri üzerinde hareket ederek boyayı dökme, damlatma, fırlatma suretiyle sonradan aksiyon/hareket resmi adı verilen resimler yapmıştır. Bu özelliğinden ve 'kötü adam' imajından ötürü Jack the Dripper lakabıyla da anılmıştır.

1951'den sonra koleksiyonerler ve galerilerden daha değişik resimler yapması için baskılar gelmeye başlamış, bu baskılar karşısında Pollock'un varolan alkol sorunu daha da büyümüş, resimleri karanlıklaşıp figüratif öğeleri de kapsamaya başlamıştır. 1956'da yaptığı araba kazası sonucu ölmüştür.

Harekete ve sürece verdiği beden sanatı, süreç sanatı, performans sanatı, Fluxus, happening'ler gibi birçok çağdaş akımın temelini hazırlamıştır.

Happening, teyatral doğası olup senaryo dahilinde olmadan, doğaçlama yoluyla yapılan bir çeşit sanatsal etkinliktir. Terim olarak ilk defa Allan Kaprow'un "6 Bölümlük 18 Happening" (18 Happenings in 6 Parts) isimli eserinde kullanılmış ve yaygınlaşmıştır. Slayt gösterileri, dans, koku ve tad gibi hislere hitap eden etkinliklerin sahnelenmesi ve tecrübe edilmesi ön plana çıkar. Birçok örneğinde izleyici katılımı önemlidir ve ortaya çıkan estetik etki, tecrübe edilen etkinliklerin bileşimidir. Claes Oldenburg'un "Dükkân" (Store) (1961), "Oto-bedenler" (Autobodies) (1963), ve "Yıkamalar" (Washes) (1965); Robert Rauschenberg'ün "Harita Odası II" (Map Room II) (1965); Robert Whitman'ın "Amerikan Ayı" (The American Moon) (1960); and Kaprow'un "Çağrı" (Calling) (1965) isimli eserleri önemli happening'ler arasında sayılabilir.

1950lerin sonlarından itibaren, Happening, teatral doğası olup senaryo dâhilinde olmadan, doğaçlama yoluyla yapılan bir çeşit sanatsal etkinliği olarak kabul edilmektedir. Happeningler, herhangi bir yerde gerçekleştirilebilir, genelde multi-disiplinerdir ve bir anlatıcıya gerek duymadan, seyirciyi de çalışmaya dâhil etmenin yollarını arar. Happeninglerin kilit noktaları, sanatçı tarafından önceden planlanmasına rağmen, çalışmalarda genellikle doğaçlama da yapılmaktadır.

Alan Kaprow, ilk kez 1957 ilkbaharında, George Segal’ın çiftlik evindeki bir sanat pikniğinde, “Happening” terimini kullanmıştır. “Happening” yazılı olarak ise, ancak, 1958 kışında, Rutgers Üniversitesi’nde çıkan, “Anthologist” isimli edebiyat dergisinde yer alabilmiştir. “Happening”lerin biçimi örnek alınarak, ABD, Almanya ve Japonya’daki sanatçılar tarafından bu terim benimsenmiştir.

Bazen, 1950lerin ortalarında Kaprow’un öğretmeni olan John Cage’in Black Mountain Koleji’nde 1952’de gerçekleştirdiği “Theater Piece No. 1” performansı ilk Happening olarak görülse de, Kaprow’un “18 Happenings in 6 Parts” (1959) adlı çalışması genel olarak, ilk happening olarak kabul edilmektedir. 1950lerin sonlarına, 1960ların başlarına doğru New York’ta gelişip, yıldızı parlayan “Happening”lerin önemli katılımcıları arasında Carolee Schneemann, Red Grooms, Robert Whitman, Jim Dine, Claes Oldenburg ve Robert Rauschenberg sayılabilir.

1960larda ortaya çıkan Fluxus Hareketi’nde happeningin değişik bir biçimi olan “Event Scores” sergilenmiştir. Bu formun, happeningden farkı daima kısa ve basit olmasıdır.

İngiltere’de, ilk happeningler, Adrian Henri tarafından Liverpool’da düzenlenmiştir. Ancak, en önemlisi, 11 Haziran 1965’de Albert Hall’da gerçekleştirilen “Poetry Incarnation”’dır. O zamanın genç, avantgard İngiliz ve Amerikalı şairlerinin öncülüğündeki bu performansa şahit olan ve katılan izleyici sayısı 7000’dir. Katılımcılarından biri olan Jeff Nuttall, daha sonra Bob Cobbing ile birlikte çalışarak pek çok happening organize etmiştir.

Belçika’da, ilk happeningler, Brüksel ve Ostend’de, 1965-1968 yılları arasında, sanatçılar Hugo Heyrman ve Panamarenko tarafından düzenlenmiştir. Avustralya’da ise 1970lerin sonlarına doğru, Sidney’deki, “Yellow House Artist Collective”, 24 saat hiç durmadan süren happeninglere evsahipliği yapmıştır. Polonya’da, 1980lerin ikinci yarısında, öğrenci temelli bir happening hareketi, Waldemar Fydrych tarafından kuruldu. Waldemar Fydrych, General Jaruzelski tarfından yönetilen askeri rejim karşıtı, onbinin üzerinde katılımcının yer aldığı happeningleriyle tanınıyordu.

1999’da Brüksel’de ise, Free University of Brussels’in öğrencileri tarafından, happening’in ““Birşeyler olur” ve bazen sen bunlarla ilgili hiçbirşey yapamazsın” anlamını taşıyan değişik bir formu oluşturuldu.

Fluxus (Latince: akmak kelimesinden), ilk olarak 1960 yılında Litvanyalı-Amerikalı sanatçı George Maciunas tarafından John Cage'in 1957-1959 Back Mountain College'daki "deneysel kompozisyon" derslerine katılan sanatçılar ile tanışması sonrasında oluşturulmaya başlanmış uluslararası bir avant-garde gruba verilen addır. Fluxus'ın avant-garde bir grup olarak değerlendirilmesi konusu tartışmalıdır. Avangardizmin 1960'larda neo-avangardizm ya da transnasyonel bir estetik yaklaşımla yok olduğu ileri sürülebilir.

Fluxus, ilk olarak George Maciunas, Almus Salcius, vd. New York'ta ikamet eden Litvanyalıların, bir dergi çıkarmak amacı ile Litvanyalılar Kültür Derneği'ne teklif etmelerinde buldukları isimdir.(Bu dergi hiç çıkmamıştır). Maciunas'a göre Fluxus'un amacı "sanatta devrimsel bir gelgitin oluşmasını sağlamak, yaşayan sanatı ve karşı sanatı (anti-art) yaymak" idi. Bu açıdan Fluxus, Dada ile yakından ilişkilendirilebilir. Zamanın çoğu avant-garde sanatçısı Fluxus içinde yer almıştır. Bunlar arasında Joseph Beuys, Yoko Ono, Nam June Paik sayılabilir. Tabii bu isimler Joseph Beuys'un zaten kendisinin Fluxus dışında da oldukça tanınmış olması; Yoko Ono'nun birazda John Lennon ismi ile anılması ve Nam June Paik'in de (Fluxus öncesinde de oldukça tanınan) video sanatının kurucusu olması bakımından ön planda yer alan isimlerdir. Bunların dışında Dick Higgins, Alison Knowles, Robert Filliou, Henry Flynt, George Brecht, Robert (Bob) Watts, Mieko (Chieko) Shiomi, Takako Saito, Ay-O gibi daha bir çok ismi saymak mümkündür. Nicelik açısından Fluxus'a bakıldığında toplamda 40 ya da 80 kadar merkezi sanatçı figürünü görmek mümkündür. Nihai olarak ise sanatçılar, küratörler, akademisyenler, galeri sahipleri, koleksiyonerler vs.den oluşan yaklaşık 360 isimden bahsetmek olasıdır. 1960'ların çoğulculuğuna yol açması açısından önemli olup etkisi günümüzde de sürmektedir.

SES ve İMGE

2007-10-06T20:32:00.000+03:00

John Cage, 4'33 by David Tudor

(1912–1992) John Cage, çağımızda kompozisyon yapmak için katı kuralların gerekli olmadığını en açık yüreklilikle kanıtlayan bestecidir. Bir ses olayının diğeri ile mutlaka bağlantılı olmadığım ve ses düzenlemesinde belli bir denetim gerekmediğini ileri sürer. Demokrasi dünyasında bir çalgı topluluğunun da demokratik kurallara oturtulabileceğine örnek vermek istemiştir. Şansa bırakılmış müzik, rastlamsallık, Cage'in buluşudur.

Bestecinin yorumcuya özgürlük tanıması, yorumcunun da besteye -bir ölçüde yönlendirilmiş de olsa- katkıda bulunması düşüncesi, çağdaş müziği çok etkilemiştir. 5 Eylül 1912'de Los Angeles'ta doğan Cage, 1930–31 yıllarında Paris, Berlin ve Madrid'de müzik, sanat tarihi ve mimarlık eğitimi alır. Kaliforniya'ya dönünce Cowell ve Schönberg'in öğrencileri olur.

1938'de Seattle'da bir vurma çalgılar orkestrası kurar. Aynı yıl hazırlanmış piyano'sunu ortaya çıkartır. Piyanonun tellerini birbirine bağlayıp, aralarına lastik, tokmak ve tahta gibi değişik cisimler yerleştirerek geleneksel tınısına yenilikler getirir. 1937'den sonra dans ve vurma çalgılar arasındaki bağlantıyı incelemeye başlayan Cage, 1942'den sonra New York'ta Merce Cunningham Dans Topluluğu ile uzun yıllar sürecek bir işbirliğine girer. 1941'de Chicago'da Yeni Müzik dersleri verir.

1952'de İmgesel Manzara no. 5 adlı, teyp içeren ilk yapıtını ortaya çıkartır. Aynı yıl 4'33" başlıklı sessiz yapıt da ortaya çıkar. Sessizliğin, müziğin bir öğesi olduğunu, yorumcunun 4 dakika 33 saniye sahneye çıkıp çalgısının önünde sessizce oturduğu zaman, kendi kalp atışlarından çevredeki en minimal sese kadar duyabileceğini ileri sürer. 4'33" üç bölümden oluşur ve her bölüm bir diğerine attacca ile bağlıdır. Çalgı piyano, keman veya flüt olabilir.

Cage'in Asya felsefesine yakın ilgisi, Zen Budizmi de yakından incelemesine yol açar. Böylece müzikte de zar atımıyla, rastlantının getireceği sonuçların denemelerine girişir. Bestecinin Sessizlik (1961) ve Pazartesiden Sonra Bir Yıl (1967) adlı kitapları vardır.

CAGE'İN BAŞLICA YAPITLARI:

Orkestra: Hazırlanmış Piyano için Konçerto (1951); Piyano Konçertosu (1958); Atlas Eclipticalis (1961); Score-Thoreau'dan 40 Çizim (1974).
Piyano: Metamorphosis (1938); Sonatas and Interludes (1948); Music of Changes (1951); Piyano için Müzik (1952); 7 Haiku (1952); Su Müziği (1952).
Vurma Çalgılar: First Construction (1939); Second Construction (1940); Third Construction (1941); The Imaginative Landscape 1-5 (1939-52).
Elektronik Müzik: Fontana Mix (1958); Cartridge Music (1960); Bird Cage (1972).
Diğer yapıtları: 4'33" (1952); Çeşitlemeler 1-7 (1958-66); Music for Carillon No. 1-5 (1952-67); HPSCHD (1969); Kuvartetler 1-8 (1976).

RENKLERİN DİLİ

2007-10-04T18:35:00.000+03:00

Resim Sanatı

Fragmentos de la historia de la pintura

Kırmızı	Sarı	Mavi	Ana Renkler
Turuncu	Yeşil	Mor	Ara Renkler

Çocukluğumuzda renklerin hepsi aynıdır; hepsinden büyüleniriz.

Kırmızı +	Sarı	= Turuncu	Yardımcı Renkler
Sarı +	Mavi	= Yeşil	Yardımcı Renkler
Mavi +	Kırmızı	= Mor	Yardımcı Renkler

Büyüyüp dünyayı ve insanları tanıdıkça işin rengi değişir; aralarında bir ayrım olduğunun farkına varırız

Siyah +

Beyaz

= Gri

Siyah ve beyazın renk olmadıklarını anlayana kadar.

Kırmızı

Kırmızı her ortama hayat ve enerji verir. Hormonsal artışı sağlayan, cinsel aktiviteyi artıran ve yaraların iyileşmesini kolaylaştıran kırmızı, düşünceyi de etkiler.

Ana renklerden biri olan ve birçok insanın ilk tercihlerinden biri olan kırmızı en dominant ve dinamik renk olarak tanımlanabilir. Çarpıcı ve heyecan verici doğasıyla kırmızı renk, dikkat çekicidir. Harekete geçiren etkisiyle ,bakan kişinin ilgisini toplar ve yoğunlaştırır.Kırmızı renk skalasında yer alan gül, kestane ve bordo renkler güzel ve ifade edicidir.,buna ek olarak evrensel olarak çekici ve duygusal renkler olarak bilinir.Bordo ve gül kırmızısı tonları ,özellikle çocukları eğlenceye çağırır ve sevgi duygusunu uyandırır.

Kırmızının dekorasyondaki etkileri, her ortama hayat ve enerji verir. Güçlü ve yoğun ışık olduğu zaman kırmızı bir mekânda daha fazla vurgulanır. Renkten en fazla söz edilen anlar ışık yoğunluklarının olduğu anlardır, diğer yandan az ışıklı ortamlarda kırmızı şiddetini kaybeder. Daha dingin ortamlarda saf kırmızı çok nadir kullanılır çünkü onun göze batan ve çok güçlü etkisi mekânı yorabilir. Diğer yandan daha iddialı ve hareketli yerlerde kırmızı, sıcaklık ve enerji kaynağıdır. Örneğin oturma odasında vurgulanan renk olarak kullanıldığında aile bireylerine canlılık verir ve yaratıcı etkinliklerde bulunmaları için harekete geçirir.

Kırmızı ateşin, tutkunun, öfkenin tehlikenin ve yıkımın sembolüdür. Diğer yandan cesaret ve onaylama anlamına gelir. Romalılar ve Sparta’lılar, savaşlarda motivasyon sağlamak için kırmızı bayrak kullanırdı. Bu durum, adrenalinin açığa çıkmasını sağlayarak enerji düzeyinin yükselmesine yardımcı olurdu Yunanlıların Savaş tanrısı Mars’ın kullandığı iki tekerlekli savaş arabası da kırmızıydı Mefisto hep kırmızı renk kullanarak resmedilirdi. .Ateşin ve kanın sembolü olan merhameti ve cömertçe sergilenen fedakârlığı da ifade eder.

Kırmızının insan sağlığı üzerindeki etkileri; Hormanal artışı sağlayan, cinsel aktiviteyi artıran ve yaraların iyileşmesini kolaylaştıran kırmızı, insan organizmasındaki faaliyetinin yanı sıra vücuttaki dengenin dağılmasına da yardımcı olur. Kan basıncını ve nabız seviyesini arttırdığı gibi belli bir süre sonra bu durum, tam tersine de dönebilir. Kırmızının koyu tonları, kanı hatırlatır ve canlılığı bastırır.
Kırmızı tüm insan sistemini harekete geçirir.duygusal sinirlere etkilidir,dolayısıyla koklama, görme, tat alma ve dokunma duyularını tetikler.Kan dolaşımını harekete geçirir ve sinir sistemini canlandırır.Hemoglobin kırmızı ışınlardan oluşmuştur.Bu ışınlar ısı yaratarak karaciğer kas sistemine ve sol beyin lobuna enerji ve canlılık verir,kas gevşetici olarak kırmızının enerji dolu etkisi mükemmeldir.Kırmızı ,vücutta birikmiş tuz kristallerini ayrıştırarak iyonlaşmayı da kolaylaştırır.Yaratılan iyonlar,elektromanyetik enerjiyi bütün vücuda taşırlar; ışınlar içinde yüksek miktarda demir iyonu bulunan tuz kristallerini ayırır ve ısıyı serbest bırakırlar.

Kırmızının vücut üzerindeki en belli başlı etkileri şöyle sıralanabilir:

Böbrek üstü bezleri: Böbreklerdeki adrenal bezlerinin işlevsel etkinliğini artıran bir etkisi vardır.
Kalp: kalbin işlevsel etkinliğini arttıran etkisi vardır.
İdrar bezleri: Salgılamayı arttırır.
Kırmızı ile tedavi edilebilir hastalıklar anemi, astım kan hastalıkları, bronşit, kabızlık, iç salgı sistemi bozuklukları, kaygı, felç, yorgunluk ve veremdir. Kırmızının kontrendlike olduğu durumlar ise duygusal rahatsızlıklar, hipmani, ateş, hipertansiyon ve sinir hastalıklarıdır.

Kırmız rengin psikolojik etkileri: Psikolojik olarak kırmızı etkileyici olmakla beraber yorgunluğu artırır ve sinirlerin daha fazla gerilmesine sebep olabilir. Diğer yandan pozitif etkisi ise yaratıcı düşünceyi kuvvetlendirmesidir. Kırmızı renk daha dışa dönük ve hayal gücü yüksek insanlar tarafından tercih edilir.,psikoterapide ruh halini desteklemesi ve melankoliye karşı durmasıyla yer bulmuştur.Kırmızı ,iç dünyaya olan ilginin dağılmasına ve bu ilginin dışarı doğru yönlenmesine yardımcı olur.Üretici etkinlikleri harekete geçirmek ve pozitif düşünceleri yeniden canlandırmak için kırmızı tedavi edici bir renktir.

Kırmızının çocuk gelişimi üzerindeki etkisi; Kırmızı çocukları da harekette geçiren bir renktir. Fiziksel anlamda tembel çocukların ufak tefek işler ve aile bireyleri ile birlikte spor yaparak enerjilerini harcayabilecekleri etkinliklere katılmaları için zindelik verir. Ancak kırmızının çok kullanımı, gereğinden fazla etkili olabilir; çocuklarının hiperaktif ve huysuz olmasına neden olur. Dolayısıyla aşırı agresif ve kızgın çocuklara kırmızı giydirmek yanlıştır. Etrafındaki kişilerin dikkatini çekmesi için çocuklar yine kırmızı rengi tercih ederler. Gül kırmızısı yaratıcılığı geliştirir ve üretken, eğlenceli etkinliklerde bulunmasını sağlar. Yumuşak dokusu, çocukların oyun odasında yaratıcı oyunlar gerçekleştirmeleri için son derece iyi bir seçimdir. Çocuklar, pastel kırmızı rengin bulunduğu ortamlarda ise kendilerini özgür ve kısıtlandırılmamış hissederler. Bu renk, sportif etkinliklerde aktif olma duygusunu da harekete geçirir. Oyun arkadaşları arasında sevgi duygusunu ve centilmen davranışları vurgular.

Turuncu

İştahı harekete geçiren ve tat alma duygusunu tetikleyen turuncuyu annenin doğum sırasında giymesi, süt üretimini arttırıcı yönde etki yapar.

Turuncu kırmızıyla benzer özelliklere sahip bir renk. Saf halinin yanı sıra açık tonlarıyla ve gölgeli tonlarıyla da sevilir. Ayrıca olgunluğu ve durağanlığıyla kırmızıdan daha az iddialıdır ve daha çok tercih edilir.

Turuncunu dekorasyondaki etkileri: İştah açıcı özelliğe sahip olduğu için özellikle yemek odalarında ve servi takımlarında kullanılan turuncu başkalarına karşı nezaketi ve saygıyı vurguladığı gibi sosyal etkileşimleri de arttırır. Dolayısıyla ortak kullanım alanları (salon, TV odası, mutfak)turuncu renk için en uygun ortamlardır. Turuncu, insanların algısını en çok ve en kolay etkileyen renklerden biri olarak bulunduğu grubu sayıca çok gösterir.
Eğer bir arada durduğunda olduğundan çok daha fazla sayıda ve sık görülmesini istediğiniz dekorasyon öğeleri varsa kesinlikle onları turuncu seçmelisiniz.

Turuncu rengin simgeleri: Turuncu, güç ve dayanıklılığın rengidir. Ayrıca sıcaklığı, ateşi ve telaşı simgeler. Neşenin ve bilgeliğin de sembolü olan turuncunun, insanlardaki sosyalleşme duygularını faaliyete geçirdiğini ifade eden uzmanlar, bu rengin aşırı kullanımının sinir sistemini olumsuz yönde etkilediğini vurguluyorlar. Uzmanlar, bu sebeple turuncuyu, yeşil ve mavinin tonlarıyla birlikte kullanmak gerektiğine dikkat çekiyorlar.

Turuncu rengin insan sağlığı üzerindeki etkileri; kırmızı ve sarı ışınlardan oluşmuştur ve iyileştirici etkisi kırmızı ya da sarı tek başına yapacağı etkiden çok daha büyüktür. İştahı harekete geçiren ve tat alma duygusunu tetikleyen turuncu neşeyi ve gücüde çağrıştırdığı için enerji açığa çıkarır. Fiziksel zevk alma duygularını ve sosyalliği harekete geçirir. Ciğerleri genişletir, kramplar karşısında gevşeticidir kalsiyumun emilimine yardımcıdır, nabzı hızlandırır. Annenin doğum sırasında turuncu giymesi, süt üretimini de arttırıcı etki yapar. Turuncunun açık tonları ise romantik duygulara hitap eder.

Turuncu rengin vücut üzerinden belli başlı etkileri şöyle sıralanabilir:

Solunum uyarıcısı: Solunumu arttırır.

Paratiroid depresan: Sağ ve sol tiroid bezlerinde bulunan 4 paratiroid bezinin işlevsel etkinliğini yok eder.

Tiroid enerji sağlayıcı: Tiroid bezlerinin işlevsel etkinliğini arttırır.

Antispazmodik: Kasların hareketinden kaynaklanan ani, şiddetli ve istemsiz sıkışmaları ve spazmı önler.

Antirasitik: Raşitizmi veya kemik erimesini önler.

Aromatik: Güzel kokuları ortaya çıkarır ve uyarıcıdır.
Turuncu ile tedavi edilebilir rahatsızlıklar arasında astım, bronşit, soğuk algınlığı, hipertiroid, zihinsel yorgunluk, iştahsızlık, romatizma ve kireçlenme sayılabilir. Turuncunun kontrendike olduğu bir durum ise tespit edilmemiştir.

Turuncu rengin psikolojik etkileri; sosyalliği ve iyi huyluluğu arttıran bir renk olan turuncu hayatı daha mutlu olarak algılamayı sağlar. Sinir sistemi gergin olanların turuncu kullanmaları önerilir çünkü bu rengin tüm tonları depresyona karşı birebir ilaç olarak görülür. Burnunla beraber turuncu kırmızı gibi dışa dönük ve heyecan vericidir. Canlılığı, yaratıcılığı, güveni, cesareti ve iletişimi kuvvetlendirdiği için psikolojik olarak insanı yaşama motive eder.

Turuncu rengin çocuk gelişimindeki etkileri;İlk olarak turuncunun, sessiz ve utangaç bir çocuğun kabuğunu kırması için en uygun renk olduğunu söylemeliyiz. Bu rengin samimiyeti vurgulayan doğası, çocuklar arasındaki etkileşimi arttırır ve pasif bir çocuğun daha katılımcı olmasına yardımcı olur. Diğer yandan turuncu, oyunlarla dolu canlı bir gün ve kutlamalar için seçilecek en eğlenceli renktir. Açık turuncu, çocukların mizah duygusunu harekete geçirir. Şeftali rengi ise, gerçek dostluğu vurgular.

Beyaz

Beyaz saflığın, yeni başlangıçların ve barışın rengidir. Bozulmamış, değerini kaybetmemiş ve kutsal sayılan kavramlar beyaz renkle temsil edilir. Işığı yansıtan ve ortama ferahlı kazandıran beyaz, parlak ve enerji vericidir. Bunun yanı sıra asaleti, zarafeti ve soğukkanlılığı da ifade ettiği için, tıpkı saf ve mutluluk verici olduğu gibi soğuk ortamlar yaratmak istenildiğinde de kullanılır.

Beyazın dekorasyondaki etkileri; Beyaz özellikle hastaneler ve ilaç firmaları gibi sağlık ve hijyeni vurgulamak isteyen mekânlar için tercih edilen ilk renktir. Bunun yanı sıra istikrarı v devamlılığı da temsil ettiği için beyaz rengin kullanıldığı ofisler daha güven verir. Gözleri dinlendiren ve mekânı gerçek boyutlarından daha büyük gösteren beyaz, neredeyse tüm mimarlar tarafından tavsiye edilen bir renktir. Işık, seçilen beyazın tonunu etkiler. Kuzeye bakan bir odada kreme yakın, güneşli bir odada ise, griye yakın beyaz kullanabilirsiniz. Beyaz dengeleyici ve net kişiliğiyle birçok mekânın kurtarıcısı ve gözdesidir.

Beyaz rengin simgeleri; Beyaz saflığı ve iyiliği simgeleyen renktir.Işığın sembolüdür;; masumiyeti ve saflığı da temsil eder.Barışçıl, uzlaşmacı, doğrucu ve rahat davranmayı simgeler.Çinliler beyazın matem rengi olduğuna inanırken aslında beyaz, genel olarak tüm insanlar için mutlu ve sevinçli günlerin rengidir. Gümüş rengine yaklaşan beyaz ise, inancı ve kutsallığı temsil eder.

Beyaz rengin insan sağlığı üzerindeki fiziksel etkileri; Beyaz temizliği sembolize eden bir renktir. Bu renk merkezi düzenli çalışan kişiler son derece adil, iyiliksever ve toleranslı kişilerdir. Beyaz renk merkezi düzenli çalışmayan insanlarda ise merhametsizlik, kendine acıma, inzivaya çekilme insanlardan kaçma gibi belirtiler ortaya çıkar. Beyaz renk ile ilgili tedavilerde uzmanlar hastalarını üzerinde altın, inci ve elmas gibi kıymetli taşları bulundururlar. Bağırsak, akciğer hastalıkları ve şeker tedavisi beyaz renkle yapılır.

Beyaz rengin psikolojik etkileri; Bu rengi sevenler, çatışmadan uzak, farklı ve özgür bir dünyanın arayışı içinde olan insanlardır. Beyazın saflığına inana kişiler aydınlığı seven, okumayı, düşünmeyi ve yorumlamayı severler. Boşluk duygusu içinde hayal dünyalarının çok geniş olduğu fark edilir. Beyazı sevenler, temizliği saflığın ve masumiyeti de severler. Soğukkanlı tarafları güçlüdür ve bu da etrafındaki diğer insanlara çok etkiler. Bununla beraber, beyaz rengi kullananların herkesle anlaşabilecek kadar geniş görüşlü oldukları saptanmıştır.

Beyaz rengin çocuk gelişimindeki etkileri; Beyaz renk, çocukların olumsuz bir durumda toparlanmalarını, yaşamda yeni bir yönde ilerlemelerini sağlar. Kendine has saflığı ile özdeşleşen beyaz bir evde büyüyen çocuklar karalılığı severler. Temizlik alışkanlığını diğer çocuklardan daha çabuk edindikleri gözlemlenmiştir.

Pembe

Pembe, sabah güneşinin rengi, dişi duyguların ifadesidir. Yaşam dolu, mükemmel ve enerji veren bir renktir. Sağlıklı olmanın ve daima genç kalmanın ifadesi olarak da tanımlanabilir. Pembe enerjisini kırmızıdan alır. Kırmızıya göre daha yumuşaktır. İlkbaharın rengi olarak da tanımlayabileceğimiz pembenin bu saf yönü aynı zamanda kusursuz bir dünyanın ve hayaller peşinde koşulan bir yaşamın da habercisidir. Pembe çekicidir, hünerlidir ve fantezi doludur. Dişi yönü gizleyemeyecek kadar aydınlıktır.

Pembenin dekorasyondaki etkileri; Hayallerin rengi pembe, ortama kazandırdığı enerjinin yanı sıra hassas etkileriyle çalışma alanlarında pek tercih edilmez. Daha olumlu bir yaşamı düşlemenin rengi olarak, özellikle dekorasyonda kız çocuklarının odalarında kullanılır.

Pembe rengin simgeleri; Pembe saflığın, şekerin ve bebekleri ifadesidir. Hayalleri sembolize eden pembe, tıpkı kırmızı gibi aşı çağrıştırır. Ancak kırmızı aşkın tutku yönünü yüceltirken pembe, romantik ve saf aşkın simgesi olmuştur.

Pembe rengin insan sağlığı üzerindeki psikolojik etkileri; Pembe rengin insan hayatında eksik olması fizyolojik olarak epilepsi, sinir hastalıkları ve böbrek rahatsızlıklarına neden olur.
Tedaviye devam edildiği sürece kara üzüm, dut, lahana, pancar vb. besin maddelerinin tüketilmesi tavsiye edilir.

Pembe rengin psikolojik etkileri; Pembe insanları sever. Pek çok kere pembe, partinin ve eğlencenin rengi de olmuştur. Özellikle koyu pembe, kişiler arasındaki enerji değişimini sağlar. Tutkunun rengi kırmızı eyleme geçme isteği uyandırırken, pembe fiziksel bir uyarıcı rolündedir. Pembe aynı zamanda yaratıcılığı da etkiler. Pek çok kişi pembenin dişi rengi olduğunu düşünür. Erkeklerden çok azı bu rengi yaşamlarında kullanır.

Pembe rengin çocuk gelişimindeki etkileri;Pembe renk çocukların kolaylıkla uykuya dalmalarına yardımcı olur. Özellikle kız bebeklerde kullanılan pembe, neşeli ve mutlu bir büyüme dönemine de etkili olur. Pembe rengi seven çocuklar çekingen olmalarına karşın bunu iyi şekilde saklarlar.

Kahverengi

Kahverengi toprağın, yani doğumun ve bereketin rengidir. Kahverengi hareketleri hızlandırır. Bu rengi seven insanlar fiziksel olarak çok duyarlıdırlar, tenleri çok hassastır ve sinirleri mükemmeldir.

Kahverengi toprak rengi olduğundan kaybolmanın ve saklanmanın da rengidir. Kıyafetlerde pek fazla tercih edilmez, çünkü kahverengi giyen insanlar dikkat çekmezler. Kahverengi, rahat bir renk olarak kabul edilir. Bej gibi açık tonları ise ferahlığı, açık yürekliliği ve samimiyeti tanımlar. Kişinin kendini rahat, resmiyetten uzak hissetmesini ve paylaşımcı olmasını sağlar. Birçok kişi kahverengi rengini kullanmaktan kaçınır ancak tonlarıyla kullanıldığında uygulama alanları genişler. Kahverengi, sarı, turuncu ve kırmızı ile birlikte zengin ve derin bir anlam verir. Açık maviyle birleştirilince, modernizmi ve sportifliği anlatır. Bejle birleştirildiğinde ise aktif, sofistike ve genç bir görünüm verir. Bu yüzden modada ve iç tasarım endüstrisinde kahverengi ve bej en çok kullanılan renkler arasındadır.

Kahverenginin dekorasyondaki etkileri; insan hareketini hızlandırdığı için özellikle fastfood restoranları, iç mekanlarında kahverengini kullanırlar. Sosyal dengeyi ve toplum içinde rahatlığı sağlayan renkler olarak ev dekorasyonunda da sıkça kullanılan kahverengi ve bej, özellikle zemine hâkim olmalarıyla, güvenlik duygusunu ve toprağın yarattığı rahatlık hissini verirler. Sıcak nötr nitelikleri, güvenlik ve bağlılık duygusu yaratır. Diğer yandan yemek ve oturma odalarında şeftali rengiyle birlikte kullanıldıklarında, hem samimi hem de çocukların öteki kişilerle etkileşimi için sıcak bir ortam yaratır.

Kahverenginin simgeleri; sağlamlık, güvenilirlik, rahatlık, dayanıklılık, basitlik ve dostluğu simgeleyen bir renktir. Toprağın yani doğumun ve bereketin rengidir. Aura rengi olarak fazla rastlanmasa da anlaşılır ve pratik bir karakteri olan insanlar bu rengi tercih ederler. Başarıya yavaş yavaş ulaşmanın simgesidir. Açık ve dürüst hareket etmenin sembolüdür. Ancak kahverenginin diğer renklerle karışması bu özelliklerini gölgeleyebilir. Sönük ve kırmızımsı bir kahverengi, duygusallığı daha ön plana alır. Bej anlayışın ifadesiyken koyu kahverengi ise huysuzluğu ve eleştirel bir yapıyı temsil eder.

Kahverenginin insan sağlığı üzerindeki fiziksel etkileri; Kahverengi hareketleri hızlandırır. Bu rengi seven insanlar fiziksel olarak çok duyarlıdırlar, tenleri çok hassastır ve sinirleri mükemmel bir alıcı olarak çalışır. Bu renk üzerine, Kansas Üniversitesi için bir sanat galerisinde yapılan deney sırasında duvarları rengi bilgisayar yardımıyla değiştirilebilir hale getirilmiştir. Fonda beyaz kullanıldığında insanlar sergide yavaş hareket etmiş, kahverengiye döndüğünde ise insanlar daha hızlı hareket etmişlerdir ve bu şekilde müzede daha az zamanda gezmeyi başarmışlar.

Kahverenginin psikolojik etkileri; Renk listesinin başında olan kahverengi olan kişiler, daima özel bir çevreye ihtiyaç duyarlar çünkü kendilerini ancak bu çevrede güvenli hissederler. Kahverengi gözlü insanlar çoğu zaman duygularına göre davranırlar, yalnızlık onlara göre değildir ve her an birilerine ihtiyaçları vardır. Psikolojik rahatlık onlar için önemlidir, kaotik bir yaşam sinirlerini yıpratır. Gerek duygusal gerekse maddesel güvensizlik onları herkesten fazla yorar. Huzursuz, gerilimli ve sıkıcı atmosferlerden daima kaçarlar ve yüksek elektrikli ortamlar onları dünyaya küstürebilir. Kahverengiyi tercih eden erkeklerin davranışları, yaşayışları ve giyinişleri sadedir. Hayatta çok çabuk tatmin oldukları için pek fazla para harcamazlar. Müstakil yaşamasını seven kişilerdir. Makul olurlar bu yüzden duyguları çok ön planda değildir. Sakinliği her durumu enine boyuna düşünmeyi ve çabuk karar vermemeyi severler. Davranışlarında tutarlılık görülür. Kahverengini tercih eden kadınlar ise, geniş hayal gücünden uzak ve metodik olurlar. Daima doğruyu sevdikleri için zararsız bir yalan söylemekten çekinirler. Sabır ve sevgileri sonsuzdur. Onun için çok iyi birer anne olurlar.

Çocuk gelişimindeki etkisi; Kahverengi, çocuklar üzerinde güvenilirlik, yaptıkları her işi sağlamlaştırma etkisi yaratır. Ayrıca yardımsever olmalarında da etkili olan renktir.

Yeşil

Dinlendirici bir renk olan yeşilin yorgun insanlar üzerinde yatıştırıcı, sakinleştirici bir etkisi vardır. Özellikle mavi ile karıştırılmış yeşil, pasif, sinirli ve tansiyonlu anları azaltır.

Yeşil, sakinleştirici, iyileştirici ve yapıcı nitelikleriyle insanları olumlu etkileyen bir renktir. Özellikle zümrüt yeşili, ortak hedefler için çalışmayı hızlandırır; ayrıca bireysel hedeflerin gerçekleşmesine yardımcı olur. Yeşil güven duygusunu anlatır, bu yüzden bankaların en çok tercih ettiği renklerin başında gelir. Elbette savunma sektörü ve askeri alanlarda da. Diğer yandan doğanın dinginliğini de çağrıştırdığı için, hastanelerin iç yüzeylerinde, doktorların üniformalarında ve ameliyathanelerinde yeşili tercih edilir. Çocuklar, florasan yeşil ve parlak limon yeşili gibi yaratıcı gücü geliştiren renkleri çok severler.

Yeşil rengin dekorasyondaki etkileri; Yeşil gözleri dinlendiren ve heyecan duygusunu azaltan bir renk olduğu için mekânlarda huzur verir. Açık tonları daha duygusal atmosferler için tercih edilir. Sonsuz bir tinsellik ve barışıklık duygusu da yarattığı için evlerde bol miktarda yeşil bitkiler bulundurulması tavsiye edilir. İlkbahar mevsimini çağrıştıran özelliği ile uygulandığı her mekâna temiz hava ve canlılık katar. Diğer yandan ofislerde kullanılan yeşil renk, güven verici bir izlenim bırakır.

Yeşil rengin simgeleri; Doğanın simgesi olan yeşil, yaşama umudunu simgeler. Koyu yeşil renk haset, kıskançlık ve batıl inanç anlamlarını taşırken açık yeşil, yeni bir yaşamın, enerjinin ve bereketin rengidir.

Yeşil rengin insan sağlığı üzerindeki fiziksel etkileri; Dinlendirici bir renk olan yeşilin yorgun insanlar üzerindeki yatıştırıcı, sakinleştirici bir etkisi vardır. Özellikle mavi ile karıştırılmış yeşil, pasif, sinirli ve tansiyonlu anları azaltır. Gerginliği ve kan basıncını düşürür, hipnoz edici etkisi vardır, kılcal damarları açarak sıcaklık hissi uyandırır. Yeşil ışınlar, duyguların dengelenmesine yardım eder ve hipofiz bezini uyarır. Afrodizyak özelliğinden ötürü cinsel zindelik için kullanılır. Yeşil titreşimler bakteri, virüs ve diğer mikroplara karşı dezenfektan rolü oynar.
Pastel yeşil ya da koyu ise, kaslar ve kemikler üzerinde yapıcıdır.

Yeşil rengin vücut üzerindeki en belli başlı etkileri şöyle sıralanabilir:

Antiseptik: Zayıflamayı önler.
Dezenfektan: Mikroorganizmaları ve bakterileri yok eder.
Yeşil ile tedavi edilebilir rahatsızlıklar arasında astım, yorgunluk, nezle, uykusuzluk, asabiyet ve çeşitli sinir hatsallıkları yer alır. Yeşilin kontrendike olduğu bir durum tespit edilmemiştir.

Yeşil rengin psikolojik etkileri; Gözleri ve bedeni en çok dinlendiren renk olan yeşil, sıcak havalarda serin, serin havalarda sıcaklık hissi verir. İnsanlara umut duygusunu aşıladığı gibi kendini psikolojik ve bedensel olarak iyi hissetmeyi de sağlar.
Psikolojik olarak yeşil renk, yüksek tansiyonlu ortamlardan çekilmeyi temsil eder. Oturarak yapılan aktiviteler, konsantrasyon ve meditasyon için bu renk idealdir.

Yeşilin çocuk gelişimi üzerindeki etkileri; Yeşil, çocukların birbirleriyle arkadaşça ve yardımsever bir şekilde iletişim kurabilecekleri samimi bir ortam yaratır. Aynı zamanda, çocukların kendilerine olan saygılarını ve çevreyle uyum için yaşayabilme yeteneklerini geliştirmelerine yardımcı olur Diğer yandan yeşil, arkadaşlarla yaşanabilecek zor durumlarda kendine güveni vurgular. Başkalarından yardım istemek için onlara yaklaşabilmeleri konusunda çocukların kendilerini rahat hissetmelerine yardımcı olan yeşil renk, eğiticilik rolü bakımından da hâkim bir renktir.

MEKANLARIN TÜKETİMİ, Yrd. Doç. Dr. Sedef Altun

2007-10-03T09:27:00.000+03:00

"Tüketim bastırılamaz, çünkü bir yokluk üzerine kuruludur."

Jean Baudrillard

Mısır piramitleri
İskenderiye feneri
Babilin asma bahçeleri
Efes'teki artemis tapınağı
Olimpos'taki zeus heykeli
Kral mausoleus'un mozolesi
Rodos heykeli

Zengel, tüketim kavramının belirli sektörlerde daha yoğun olarak vurgulanmasının kentlerin ekonomik, kültürel ve sosyal dengelerini değiştirmeye başladığını belirtmektedir. Her şeyin tüketim toplumuna göre belirlendiği bu küreselleşme sürecinde küresel firmalara odaklanan ve onların sürekli büyüyerek güçlerini arttırmasına endekslenen yeni düzenleme arayışları, makro ve mikro ölçekte kentsel mekanı yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Toplum içinde oluşan sınıflaşma ve ayrışmalar mikro ölçekte farklı yapı tipolojilerinin oluşmasını, dolayısıyla mimarlık eyleminin de tüketim ideolojisine göre örgütlenmesini gerektirmiştir. Yırtıcı mimarlıktaki “izm”ler kalabalığını, tüketim ilişkilerinin bir yansıması olarak değerlendirmiştir. Dönemin mekansal boyutta ayırt edici özelliği ise; üst orta sınıfın yaşam tarzlarına aracılık eden ve asal fonksiyonları alışveriş merkezleri gibi tüketim olmayan, barınma, sağlık, eğitim, kültür, çalışma vb. mekanlarının birbiri içine işlevsel geçişlerle ya da üst üste gelmelerle, tüketime endeksli mekanlar olarak kurgulanmalarıdır. Lüks konut siteleri, sağlık ve spor tesisleri, eğlence ve oyun merkezleri, müzeler, kültür merkezleri, üniversite kampusları ve tatil köyleri ve büyük otel zincirleri, moda ile tetiklenen, sadece mal değil hizmet tüketimini de kapsayan yeni mekân kurgularıdır. Özellikle tatil amaçlı konaklama tesisleri, bu tüketim zincirinin önemli bir halkasını teşkil etmektedirler.

Chichen Itza piramidi (M.Ö. 800 öncesi) Yucatan Yarımadası, Meksika

1. Zaman-mekân Sıkışması
Yeni tüketim mekânları, zaman ve mekân kavramlarının bilinen yapısında ve anlamlarında devrimci bir dönüşün yaratmıştır. Dönüşümün anahtar kelimesi sıkışma ya da daha kapsamlı bir ifadeyle birbirine geçiştir. Birbirine geçme ifadesi, sınırların bulanıklaşmasını ya da yok olmasını, farklılıkların birbirine geçmesini anlatmaktadır. Harvey, zaman-mekan sıkışmasının beş etkisine işaret etmiştir: kısa ömürlülük, elden çıkarılabilirlik, geçicilik, gösterge ve imajlar, simulakrumlar. Bu etkilerden, zaman-mekan sıkışmasını mimarlık bağlamında en iyi örnekleyenler, bir kısım simulakrum üretimini de kapsayan gösterge ve imajlardır. Küresel sermayenin örgütlediği yeni tüketim mekânları, coğrafi sınırların yok olduğu dolayısıyla, aidiyet duygusu yerine bir yere ait olmama / her yere ait olma duygusu veren, bağlamından kopuk, kendi mekânını kurgulayan, kısaca küresel olan ortamlardır. Ancak, Süer ve Yılmaz Sayar’ın aktardığına göre Harvey; mekânsal engellerin çöküşünün mekânın öneminin azaldığı anlamına gelmediğini hatta paradoksal bir biçimde mekânsal olarak farklılaşmış niteliklere daha duyarlı hale gelindiğini ve yerel özelliklerin vurgu kazandığını belirtmektedir. Aslında, değer kazanan “yerel” özellikler, küresel ölçekte yaşanan kültürel krize uyum sağlamanın aracıdırlar. Artık yerel olan, bir pazarlama nesnesi/aracı olarak ön plana çıkmaktadır. Bu durumun en iyi örnek alanlarından biri, ulaşım teknolojilerinin gelişimi ile birlikte mekansal mesafelerin ve sınırların kaybolmasından en fazla yararlanan turizm sektörüdür. Yerel imajlar turistin tüketim nesnesidir. Yeni tüketim alanları, kendi kurguladıkları zamanı yaşatan mekânlardır. Zengel’e göre modern dünyada toplumsal pratiğin ayrı ve düzenli bir alanı olarak boş zaman örgütlenmesini tanımlayan turizm, tüketim kültürüyle birlikte farklı anlamlarla yüklenmiş mekânlar üretemeye başlamıştır. Turizm mekânlarında modern bireye ait bir kavram olan “boş zaman”, sunulan hizmetler aracılığıyla tüketilmektedir. Zaman-mekân sıkışması nosyonunun birbirine geçiş fikriyle birçok ortak yanı vardır. Mekân açısından birbirine geçiş fikri ile ifade edilmek istenen; mal ve/veya hizmet sunan, farklı fonksiyonların birbirlerine eklemlenerek tüketime endeksli yeni mekânsal kurguları oluşturmalarıdır. Zaman açısından vurgulanmak istenen ise, zamanın, sınırlarının yok edilerek birbirine geçirilmesidir. Zaman ve mekânın birbirine geçişinin en iyi gözlemlenebileceği mekânlardan biri olan Disney Dünyaları ile ilgili olarak Süer ve Yılmaz Sayar aşağıdaki açıklamaları yapmışlardır:

"Euro Disney Dünyası beş tema parktan –Main Street USA, Adventureland, Fantasyland, Frontierland, Discoveryland oluşmaktadır. Disney Dünyasında geçmiş ve gelecek, serüven ve fantezi, masal ve bilim kurgu arasında zaman ve mekanın sınırlarını zorlayan yolculuklar, sisteminin omurgasını oluşturan ve isminde de anavatanına gönderme yapılan, Ana Cadde ABD’de başlar ve biter. Simule edilmiş insanlar (minie, mickey, pamuk prenses ve yedi cüceler v.b.) ve simule edilmiş mekânlar (geçmiş yüzyıla ait tipik bir Amerikan kasabasının ana caddesi, geleceğe ait uzay gemileri, şatolar, v.b.) aracılığıyla eğlencenin yanı sıra her şeyi tüketmemizi sağlayan bir ortam sunulur. … Zaman- mekân açısından birbiri içine geçmiş bu dünyalar, tüketicileri kendine çeken ve onları tüketmeye sevk eden bir gösteriyi temsil ederler. Bu kadar fantazmagorik, bu kadar seyirlik olmalarına yardımcı olan bu yetenekleridir. Bu yetenek mal ve hizmet satma kapasitesini arttırır."

Kurtarıcı İsa Heykeli (1931) Rio de Janeiro, Brezilya

Yeni orta sınıf' ın yaşam tarzlarını aktaran alışveriş merkezleri, uydu kentler, villa siteler, tatil amaçlı konaklama tesisleri gibi, farklı işlevsel sınıflamalar altında şekillenen modasal estetiğin ön plana çıktığı, zaman ve mekânın birbirine geçtiği bu mekânlar aslında, kendilerinin de görsel açıdan tüketildiği yerlerdir. Zengel’in aktardığına göre, zaman ve mekânın görsel tüketimi üzerine Zukin artık kentlerin bir gösteriye, “görsel tüketimin düşsel peyzajı”ına dönüştüğünü ifade etmektedir. Zukin’e göre bu düşsel peyzajlar tüketim için varolan simüle edilmiş yerlerdir. Bu tür yerler insanların içsel yaşamını, kamusal dünyadan ve etkilerinden bir duvar ile ayırmaktadır. Bu bağlamda deneyimlerin ve hazzın tüketilmesine ağırlık veren temalı parklar, eğlence ve rekreasyon merkezleri ve turistik merkezler gibi boş zaman tüketim biçimleri sadece seyirlik ve popüler mekanlar yaratarak, görsel tüketimin en gerçek ve dramatik düşsel peyzajlarını oluşturmaktadırlar. Urry’nin aktardığına göre ise Zukin, müteahhitlerin, aynı zamanda içlerinde tüketimin gerçekleştiği sahneler, dekorlar olan iktidarın yeni pazarlarını, görsel tüketimin düş peyzajlarını nasıl kurabildiklerinden söz etmektedir. Bu tür yapılmış peyzajlar, insanların doğdukları ya da taşındıkları yer üzerinde tarihsel olarak kurulmuş toplumsal kimlikleri açısından önemli sorunlar taşımaktadır. Buna karşın Euro-Disney’deki Main St. Ya da Gateshead’ın yakınlarındaki Metro Center’deki temalı Akdeniz köyü gibi postmodern peyzajlar, tümüyle yere ilişkindir. Ancak buraları, tüketilen yerlerdir. İnsanların doğdukları veya yaşadıkları ya da bir toplumsal kimlik duygusu sağlayan yerler değil, simüle edilmiş yerlerdir. O halde postmodernleşme, anlık zaman tarafından mekânın fethedilmesidir.

Roma Coliseum’u (M.S. 70 - 82) Roma, İtalya

2. Yer Kavramı
İnceoğlu ve İnceoğlu’nun aktardığına göre Dovey, bir “yer tasarlanabilir mi? yer yapmak, tasarlamak diye bir eylem olabilir mi?” sorusunu sormakta ve yer duygusu şu özelliklerden kaynaklanır: “içinde anılarımızın ve çabalarımızın barındığı ilgi alanı, gözlenen rutin eylemler, kamusal ritüeller, özel fırsatlar sonucu ortaya çıkan eylemler, büyük kutlamalar, ünik, törensel ve coğrafyaya ilişkin olaylar, ilginç ve dikkate değer arazi formu, özel işlevli binalar, düzenlemeler, simgeler, işaretler, anıtlar, oriyantasyona yardım eden doğal olaylar” yanıtını vermektedir. Lynch de “içinde her türlü insan eylemini barındıran yer duygusu birikimlidir, anılarda birikir” demektedir. Yürekli ve Yürekli’ye göre: “Mimarlığın asıl bileşeni “tam bulunduğu yer”dir. Mimarlık ürünü bulunduğu yerin karakterini –yani onu başka yerlerden ayıran özelliklerini– “genius loci”yi ortaya çıkarmak, görünür, kavranır hale getirmek ve geliştirmek durumundadır. Klasik olarak “mimarlık bulunduğu yer ve zamanı yansıtmalıdır” şeklinde özetlenen “otantiklik” anlayışına da değinmek gerekmektedir. Bulunduğu yer ve zaman kavramları yeni yorumlara muhtaçtır. Bulunduğu yer demek ülkenin gelenekleri demek değil, o yerin her ölçekte “ayırıcı görsel karakteri” (genius loci) demektir. Bulunduğu zaman ise yaşanmakta olan günün olanak ve kısıtlamaları demek değil, bulunduğu çağın ilerisi için öngörmeye başladıkları demektir.” Urry ise Lynch’in sorduğu, “Bu yerin zamanı ne?” veya daha çok “Bu çevrenin zamanı ne?” gibi soruları tekrarlamaktadır. Ona göre çevreler, bu “zaman” ile tutarlı göründükleri taktirde, görsel olarak tüketileceklerdir. İnsanların otantiklik ile kastettikleri, fiziksel ve inşa edilmiş çevre ile belirli bir tarihsel dönem arasında tutarlı bir ilişkinin bulunmasıdır. Birey veya topluluk olarak insanın kimliğinin oluşması “bir yere ait olmak” ile ilintilidir. Abalı ve diğerlerinin aktardığına göre, Norberg-Schulz, “insan hiçbir yere ait değilse dünyanın vatandaşı olmaz” demektedir. Ait olduğu yerin kimlikli oluşu da insanın kimliğinin gelişimine olumlu yönde katkı yapmaktadır. Turizm mekânının, “yer”in, kimliği ise üzerinde durulması gereken bir konudur. Özellikle yer imajının bir parçası, giderek gerçek veya potansiyel ziyaretçiler için üretildiğinde, küreselleşme ve parçalanma süreçlerinin orta yerinde kimliklerin nasıl kurulduğu tartışılmalıdır. Kimlik, neredeyse her yerde kısmen turistler için kurulmuş imajlardan üretilmek zorundadır. Bir mahalle, kasaba veya bölgenin mekânları, yerel insanların artık o yeri kendi mekânları/yerleri hissetmeyecekleri ölçüde turistler tarafından doldurulur. Pek çok turist, görsel olarak mekanı kendilerine mal ederek ve yerel insanlara mekanlarını yitirdikleri duygusu yaşatarak geçip gider. Urry, “yeni ve şaşırtıcı küresel mekânda ‘yuvada’ olma ihtiyacı”ndan söz eden Morley ve Robins’in görüşlerine yer vermektedir: “Vurgulanması gereken iki nokta vardır: Birincisi, şaşırtıcı küresel mekanın, kısmen turistlerin büyük küresel akışlarının ürünü olması ve ikincisi, bu tür akışların insanın yuva duygusunu bozması. O halde, “akışlara özgü mekânın… Yerlere özgü mekânın yerine geçmesi” durumuna hangi mekânsal anlamlar yüklenebilir ya da geliştirilebilir? Bu akışlara özgü mekân, kısmen turistlerden oluşur ve bu da pek çok yerin, büyük sayıda ziyaretçi çekmesi ve alması etrafında kurulduğu anlamına gelir.” Çoğu zaman turizmin yerel kültürlerin içeriğini boşalttığı, turistlere yönelik bir yerellik dekoru yarattığı söylenmektedir. Çünkü turizmin metalaştırdığı şeylerin başında öteki kültürlere ait olan şeyler gelmektedir. Turizm ötekini eklemlemekle, devşirmekle, keşfetmekle kalmamakta, ötekinin yeniden tasarlanmasını ve yeniden üretimini de sağlamaktadır.

Çin Seddi (M.Ö 220 ve M.S. 1368 - 1644), Çin

3. Yok-mekân (non-lieu yada tüketim tapınakları)
Fransız antropolog Marc Auge ilk Fransızca baskısı 1992’de yapılan, İngilizce’ye 1995’te çevrilen “Non-lieux: Introduction a une antropologie de surmodernite” adlı kitabında bugünün dünyasında iki tur mekan bulunduğu saptamasını yapmaktadır: Kendi deyimiyle “lieu” ve “non-lieu” kavramlarını, Tanyeli “mekan” ve “yok-mekan” kavramları olarak tanımlamıştır. Tomlinson’un aktardığına göre, Auge “yok-mekân”ı şu şekilde betimler:

"Eğer bir mekan ilişkisel, tarihsel ve kimlikle alakalı olarak tanımlanabilirse, ilişkisel, tarihsel ve kimlikle alakalı olarak tanımlanamayan bir mekan “yok-mekan” olacaktır... İnsanların klinikte doğup hastanede öldükleri, transit noktalarının ve geçici evlerinin lüks ya da insani olmayan şartlar altında hızla çoğaldığı (oteller zincirleri ve gecekondular, tatil kulüpleri ve mülteci kampları, varoşlar…), yine ikamet edilen mekânlar olan ulaşım araçlarının oluşturduğu yoğun bir ağın gelişmekte olduğu; süper marketlerin, bozuk para ile çalışan makinelerin müdavimleri, kredi kartı kullanıcılarının soyut, dolayımsız bir değiştokuşla sözcükler olmadan, vücut hareketleriyle ilişki kurduğu; dolayısıyla da yalnız bir bireyselliğe, elden kayan, geçici ve efemeral olana teslim olmuş bir dünya, antropoloğa (ve diğerlerine) yeni bir nesne sunar."

Petra (M.Ö. 9 – M.S. 40) Petra, Ürdün

Auge’nin örnekleri havaalanları bekleme salonları, süper marketler, otoyollar ve çeşitli hizmetlerin verildiği benzin istasyonları, köşe başındaki bozuk para makineleri ve yüksek hızlı trenlerdir. Bu üstmodern mahaller, Auge’ye göre “organik bağı nedeniyle toplumsal olanı oluşturan” “antropolojik mekân”dan farklı olarak “yok-mekân”dır. Tanyeli, kitlesel turizm mimarlığı diye adlandırılan mimari etkinliğin büyük bir parçasının, yani tatil köylerinin, otel zincirlerinin ve devre-mülk sitelerinin tipik yok-mekân, “non-lieu” örnekleri olduğunu belirtmektedir. Çavdar ise turizm mekânlarının; tam anlamıyla bir turist depolama silosuna dönüşen ve kullanıcılara yaşadıkları çevrenin kültürel zenginliğinden, çağların bu yerde dünya kabuğu üzerinde, yaptığı değişikliklerin yaşamla karışan özgün izlerinden hiçbir şey vermeyen yok-mekânlar olduğunu belirtmektedir.
Yukarıda da belirtildiği gibi Auge’ye göre, “lieu”nun üç temel özelliği vardır: “İnsanlar ‘mekân’ın kimlik yeri, ilişkiler yeri ve tarih yeri olmasını isterler”. Tanyeli’ne göre yok-mekânlar, “mekân”ın bu üç temel özelliğini yerine getirmemektedir. “Mekân tarihseldir”; tarih içinde evrimleşmekte, değişmekte, hem insanların zihninde, hem de mekânın üzerinde ona ilişkin anılar birikmektedir. Süper market veya havaalanı ise tarihselleşmemekte, olsa olsa eskimektedir. Eskiyince de yıkılmakta ve yerine yenisi yapılmakta ya da radikal biçimde yenilenmektedir. Böyle olduğu içindir ki, yok-mekânlarla empatik ilişkiler kurulmaz, onların bilgisini içselleştirilmez. İnsanların konuta ilişkin sayısız anısı vardır; ama süper markete ilişkin anısı yoktur. Çünkü bireyin yok-mekâna olan bağlantısı –deyim yerindeyse– bir mukaveleye dayanmaktadır. Tatil köyünde bulunulmasının nedeni, başka bir şirketle belirli sayıda gün boyunca orada eğlendirilmek, “tatillendirilmek” için mukavele yapılmış olmasından ötürüdür. Sözgelimi, Club Mediterranee köyünün yok-mekânı misafirlerini kaldıkları süre boyunca ve sözleşmelerindeki hükümler kadar ilgilendirmektedir. Hâlbuki tam aksine, mekânla, “lieu” ile olan ilişki sözleşmeli nitelikte değildir, toplumsal ilişkiler kurma bazına oturmaktadır. Dolayısıyla da, hiç kimsenin, ne mimarının, ne de asıl kullanıcısının öngöremeyeceği sayısız boyutu içermektedir. Örneğin, insanların konutla ilişkisi toplumsal içeriklidir. Konut insanların yuvası, çalışma yeri, statü göstergesi, övüncü, utancı, cenneti, cehennemi olabilmektedir. Ama hiç kimse on günlüğüne geldiği devre-mülkle böyle bir ilişki kurmaz, çevrelerine saksılar vs. yerleştirmez. Zaten kurmaması da gerekir, çünkü sözleşme kullanılan yok-mekânın bulduğu gibi bırakılmasını zorunlu kılmaktadır. Daha da önemlisi, yok-mekânlar içinde insani, toplumsal ilişkiler de kurulmaz. Rekreasyon ideolojisinin savları çerçevesinde, sözde insani ilişkiler örgütlemek için yok-mekânda görevlendirilmiş bir meslek adamı olan tatil köyü animatörü sadece bir “homo eroticus”; yani tekil işleve indirgenmiş, hiçbir sorumluluk taşımaksızın “hizmetinden yararlanılabilir” bir görevlidir. Ve çünkü tatil köyü toplumsal ilişkiler değil, karşılıklı ve sözleşmeli görevler yeridir. Antropolojik mekânların organik sosyalliği yarattığı gibi yok-mekan da yalnızlığı yaratır.

Tac Mahal (M.S. 1630) Agra, Hindistan

Yok-mekânın bir diğer özelliği olan tarihsellik yoksunluğu ve kimliksizlik olgusu ise, turizm mimarlığı konusunda yaşamsal önem taşımaktadır. Auge tarihin, yok-mekânda ancak gösterinin bir parçası olarak varolabildiğini söylemektedir. Gerçekten de, turizm mimarlığı özelinde tarihsel imaj sözleşmeyle satılan hizmetin bir bileşenidir. Kuzey Afrika’daki Club Mediterranee Arap “kazbah”sını, Nijerya’da zenci köyünü, Türkiye’de Bodrum evini, kervansarayı, Topkapı Sarayı’nı ya da bir Batılı’nın aklına Türkiye denince -gerçek ya da düşsel- ne gelirse onu taklit etmektedir. Çünkü oralarda tatilini geçiren turiste Cezayir’e, Tunus’a, Türkiye’ye ya da Peru’ya geldiğini anımsatan şey o görüntüden ibarettir. Çoğu kez yurtdışında satılan bir paket programı “satın alarak” tatillendirilen turist, geldiği ülkede yalnızca konakladığı tesisi görmektedir. O ülkeye ilişkin izlenimleriyse yine aynı yok-mekânla ve tarifeli olarak ziyaret ettirildiği birkaç turistik sitle sınırlı olmaktadır. O halde, böyle bir program, pazarlama stratejilerinin tipik kavramları doğrultusunda biçimlenmekte, yani turistin kafasına yeni imajlar sokma gibi zorlu ve masraflı bir uğraşa girişmek yerine, orada zaten mevcut olan imajları sömürmektedir. Bazense, imaj kurgulayanlar, otelin konumlandığı yere ilişkin çağrıştırılmaya değer bir şey bulamazlarsa bu kez başkasının tarihinden amaçlarına uygun ilginç bir şeyleri transfer etmektedirler. Bu gerekçeyle Las Vegas’ta, Amerikan çölünün ortasına Mısır piramidi “tebdil-i mekân” etmektedir.

Machu Picchu (1460-1470) Machu Picchu, Peru

SALONLARDA AKUSTİK TASARIM, Dr. Ayşe Erdem AKNESİL

2007-10-02T18:24:00.000+03:00

PINK FLOYD, Comfortably Numb "Pulse 1995"

Tiyatro salonu, konser, konferans salonu, oditoryum gibi kültürel faaliyetlerin yapılabilmesine olanak sağlayan yapıların çokluğu, bir toplumun kültür düzeyinin yüksekliğinin göstergelerinden birisidir. Mimarlık alanı içinde hem görsel hem de işitsel açıdan önem arz eden ve toplum bireylerine pek çok şeyin aktarıldığı bu tür yapıların tasarımı ayrı bir önem taşımaktadır. Mimarlık bütünü içinde bu tür yapıların oluşturulması ayrı bir ihtisas alanını oluşturmaktadır. İnsanların içinde bulundukları tüm yapılarda işlev ve görsel kaygılardan yola çıkılarak oluşturulan mimari tasarım, insanın beş duyusunu ilgilendiren ses, aydınlatma, ısı, koku ve benzeri konuların en konforlu ve doğru biçimde algılanmasına olanak sağlayacak özellikleri de beraberinde getirmelidir.

Hacim Akustiği

Bu amaçla mimarlık ve farklı bilim dallarının belli oranda iç içe geçmesinden ortaya çıkan yeni bilim dalları doğmuştur. Bunlardan birisi de mimari akustiktir. Mimari akustik, genelde yapı içi ve yapı dışında oluşan gürültülerin incelenmesi ve denetlenmesiyle ilişkili olan yapı akustiği ile hacim akustiği olmak üzere iki bölümde ele alınmaktadır. Hacim akustiği, işitsel etkinliğin birinci derecede önemli olduğu kongre, konferans ve konser salonları ile, işitsel etkinlik ve görsel etkinliğin bir arada bulunduğu tiyatro, opera, sinema salonları gibi mekanlarda, ses kaynağından çıkan seslerin hacimdeki dinleyicilere nitelik ve nicelik açısından en uygun biçimde iletilmesini sağlayan akustik dalıdır. Akustik açıdan uygun özelliklerde mekânlar yaratmak için, sözü geçen hacimlerde belli akustik ölçütlerin sağlanması gerekmektedir. Bunun sağlanması da mimari biçimleniş ve hacimde kullanılan yapı gereçlerinin özellikleri ile birebir ilişkilidir. Müzik ya da konuşma amaçlı konser ve konferans salonları gibi hacimlerin olumlu akustik özellikler taşıyabilmesi için, tasarım aşamasında belli akustik parametrelerin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu yazıda, mimari akustik konusunda fazla bilgisi olmayan bir mimarın iyi akustik özellikleri olan mekânlar oluşturabilmesine yönelik birtakım ipuçları verilmeye çalışılmıştır. Çok derine inmeden ve fazla detaylandırılmadan mimari ve akustik ilişkisi aktarılmaya çalışılmıştır. Akustik parametreler, müzik ve konuşma açısından belirgin farklılıklar göstermektedir. Çünkü yapısal olarak müzik ve konuşma birbirinden oldukça büyük farklılıklar göstermektedir. Bu nedenle bir salonda olması beklenilen akustik parametreler de müzik ve konuşma açısından farklıdır. Salon tasarımı akustik parametreleri direkt olarak etkiler. Bir salon tasarımında salon biçimi, sahne, tavan, dinleyici platformu biçimlenişleri önem taşır.

Akustik Parametreler

Gerek konuşma gerek müzik gerekse bu iki ana işlev arasında yer alan tiyatro, müzikal, opera ve benzeri aktiviteler için akustik parametrelerin oluşturulmasında; · Bir dinleyici noktasında, dolaysız ve yansışmış sesin birleşimi ile oluşan toplam ses düzeyi,
· Bir hacimde sesin oluştuğu kaynak kapatıldıktan sonraki süreçte, ses enerjisinin düşme hızı olarak adlandırılan yansışım süresi,
· Hacmin yüzeylerinden oluşan yansımalar, önemli rol oynar. Yeterli toplam ses düzeyi bir hacimde, konuşma ve müziğin tüm özelliklerinin algılanabilmesi açısından önem taşır. Bir hacimde doğrultulu ve yayınık ses olmak üzere iki tür sesten söz edilebilir. Kaynaktan çıkıp hiçbir engele rastlamadan direkt olarak dinleyiciye ulaşan sese dolaysız ses denir. Bunun yanı sıra hacim yüzeylerinde yansımalar ve yutulmalar sonucunda hacmi dolduran bir de yansışmış ses vardır. Tüm dinleyici noktalarında değişik oranlarda bir arada bulunan yansışmış ses ve dolaysız ses birleşerek toplam sesi oluşturur. Hacmin işlevine göre yani hacmin tiyatro, kongre ya da konferans amaçlı kullanımına bağlı olarak belirlenmesi uygun optimum yansışım süreleri vardır. Hacimde kullanılan değişik malzemelerin sesi yutma oranlarına bağlı olarak yansışım süresi değişim gösterir. Bu nedenle yalnızca mimari tasarım ya da biçimsel olarak değil, malzeme seçimi ve yüzeylerin giydirilmesi de akustik tasarımda önemli bir rol oynamaktadır. Ses ışınları kaynaktan çıktıktan sonra, herhangi bir yüzeyde tek bir yansıma yaptıktan sonra dinleyiciye ulaşıyorsa ilk yansıma olarak adlandırılırlar. Dolaysız gelen sesten kısa bir süre sonra ulaşabilen yansımalar söz konusu ilk yansıma özelliğinde iseler, toplam ses düzeyini arttıran olumlu bir etki yaratırlar. Hacmin değişik yüzeylerinden oluşan bu yansımalar, yansıdıkları yüzeylere bağlı olarak değişken önemlere sahiptir.

Mimari Biçimleniş

Hacim akustiği açısından uygun ortamların oluşturulabilmesi için mimari biçimlenişlerde birtakım düzenlemelere gereksinim vardır. Mimari tasarım aşamasında öncelikle salon biçimi, ses kaynağının bulunduğu sahne, parterde ve balkonlardaki dinleyici konumları, arka ve yan parter duvarları, tavan ve ses yansıtıcı özelliği olan yüzeyler, balkon ve balkon altları akustik açıdan etüt edilmelidir.

Salon Biçimi

Salonun biçiminin seçimi, söz konusu hacmin işlevine bağlı olarak önem taşımaktadır. Dikdörtgen biçiminde olan salonlar, klasik müzik ve opera açısından en iyi salonlar olarak kabul edilirken, yelpaze ve nal biçimleri opera ve konuşma için uygun özelliklerdedir. Dikdörtgen salonlarda boyutlar arasındaki oran akustik açıdan büyük önem taşırken, yelpaze salonlarda dinleyici platformu yan duvarlarının planda, sahneye göre eğimleri etkilidir.

Sahne Yüksekliği ve Biçimi

Sahnede konuşmacıların daha rahat konuşabilmeleri için, sahne yüzeylerinin ses enerjisini yansıtma oranları önem taşır. Sahne yan yüzeylerinin yüksek yansıtıcı özelliği taşıması hem konuşmacının rahat konuşabilmesi hem de ses kaynağından çıkan ses ışınlarının yansıyarak salona ulaşmaları açısından yararlıdır. Ayrıca, sahnenin planda ve kesitte salona açık olması, özellikle sahne tavanının çok yüksek olması ve yansıtıcı panolarla desteklenmiş olması, sesin kaynaktan çıkarak salona ve dinleyicilere daha rahat ulaşabilmesini sağlamaktadır. Bir başka önemli konu da sahnenin dinleyicilere göre yüksekliğidir. Dinleyici ile aynı kotta olan bir ses kaynağından çıkan ses ışınları, önde oturan dinleyiciler tarafından kolayca yutularak hacmin arkalarına azalarak ulaşır. Bu nedenle sahnenin biraz yükseltilmiş olmasında yarar vardır. Sahnenin yükseltilmiş olması, akustiğin yanı sıra görsel açıdan da önem taşımakta ve arka sıralarda bulunan izleyicilerin de yeterli konumda bulunmalarını sağlamaktadır.

Ses Kaynağının Yüksekliği ve Dinleyici Platformu Eğimi

Dolaysız ses ve toplam ses düzeyleri açısından hacmin iyileştirilmesi, ses kaynağının kotunun arttırılması yanında, dinleyici konumlarında kotların belirlenmesi ile de sağlanabilir. Eğimli yüzey dinleyici konumu tercih edilerek kaynaktan çıkan ses ışınlarının arka dinleyicilere herhangi bir engele rastlamadan ulaşması önemlidir. Bu durum yine görsel açıdan da tercih edilmektedir. Dinleyici platformunun eğimi ve bükeyliği, sahne yüksekliği, kaynak yüksekliği, salon büyüklüğü gibi pek çok konuya bağlı olarak değişim gösterebilmektedir.

Dinleyici Platformu (parter) Tasarımı

Dinleyicilerin bulunduğu parterde, hem görsel açıdan hem de akustik açıdan en olumlu bölge, dinleyici platformunun ortalarıdır. Bu bölgede, en çok dinleyicinin yer almasına elverişli bir biçimde, koltukların yerleştirilmesi yararlıdır. Koltuklar arasındaki geçiş koridorlarının, sahnenin tam karşısına gelmemesine önem gösterilmelidir. Ayrıca koltukların sıradan sıraya kaydırmalı olarak yerleştirilmesi ve işitsel olduğu kadar görsel açıdan da önemli olan dinleyici sahne ilişkisinin etüt edilerek, ortaya çıkabilecek platform eğiminin oluşturulması önem taşımaktadır.

Arka ve Yan Duvarlar

Yankı, kaynaktan gelen dolaysız ses ile arka yan ya da tavandan gelen yansıyan ses arasındaki ulaşma zamanı arasındaki ayrımın fazla olmasından kaynaklanan olumsuz akustik bir etkidir. Bu nedenle çok genel olarak, salon derinliği yaklaşık 11 m' den fazla olduğunda yankı tehlikesinin ortaya çıkma olasılığı vardır denilebilir. Salon derinliği, salon içindeki uzaklık boyutunun en fazla olabileceği, ses kaynağı ile dinleyici platformu ya da balkon arka duvarı arasındaki uzaklık anlamına gelmektedir. Arka duvarın ses yutucu malzemelerden oluşturulması bu olasılığı ortadan kaldırır. Bu yüzeyde ses dağıtıcı özellik gösteren değişik detaylı malzemelerin kullanılması olumludur. Ayrıca, parter yan duvarlarından karşılıklı oluşabilecek başka tür bir yankı tehlikesi vardır ki bunun önlenmesi için, duvarların en azından birinin yutucu olarak tasarlanması, birbirinden farklı ve sesi dağıtıcı malzemelerle kaplanması, paralel konumunun bozulması gibi çözümler olumlu sonuç vermektedir.

Yansıtıcı Levha Boyutları

Salonların akustik tasarımında ses yansıtıcı levhalar ve kullanıldıkları bölgeler büyük önem taşımaktadır. İlk yansımaların oluşumunun sağlanması ve arttırılabilmesi için, sahne yakınına, tavana ve yan yüzeylere bazı durumlarda da arka dinleyici yakınlarına yansıtıcı elemanlar yerleştirilebilir. Bu yüzeylerin ses yansıtıcılık özellikleri yüksek olmalı ayrıca, boyutları da sesin dalga boyuna bağlı olarak belirlenmelidir (minimum 3,5 m). Levha kullanımının öneminin en çok olduğu bölgeler sahne ve sahneye yakın bölgelerdeki tavan ya da duvarlardır. Ayrıca bir salonda tüm tavan etüt edilerek yansımaların istenilen bölgelere ve istenilen oranlarda gönderilmesi sağlanabilir. Salon yan duvarlarında ve arka duvarlarında kullanılacak olan levhaların özelliklerinin ne olacağı da gerekli akustik hesaplar ve incelemeler sonucunda belirlenmektedir. Levhalar düz olabildiği gibi, yerine göre dışbükey ya da farklı kesit özelliklerinde de tasarlanabilir.

Balkonlar

Salonlarda oluşturulan balkon bölgeleri, hacmin genel akustiğinden çok farklı özellikler gösterebilmektedir. Biçimsel olarak birbirlerinden farklılıklar gösterseler bile genelde dar ve derin yapıları olan balkon altlarının tasarımı tavan, duvar ve diğer yansıtıcı yüzeylerden gelen ilk yansımalardan yararlanabilme açısından önem taşımaktadır. Balkon altlarının derinliğinin çok fazla tutulmaması sağlanarak, ses tuzaklarının oluşması önlenmelidir. Ayrıca balkon altlarında özel bir durum yoksa yüzeylerin çok yutucu olmaması yararlıdır.

Sonuç

Bir salonda iyi bir akustik ortamın sağlanabilmesi pek çok ölçütün bir arada değerlendirilmesi ve incelenmesine bağlıdır. Yazıda sözü geçen mimari biçimlenişlere yönelik öneriler oldukça genel ifadeler içermektedir. Ses düzeyi, yansımalar ve yansışım süresi olarak üç başlık altında toplanan temel akustik parametre başlıklarının her biri kendi içinde pek çok değişik akustik parametreyi içermektedir. Geçmişte yansışım süresi bir hacmin akustik özelliklerini belirleme ve tasarlamada tek gösterge iken günümüzde durum farklıdır. Günümüzde akustik parametreler oldukça çeşitlenmiştir ve önem derecesi birbirinden farklı pek çok parametre bir arada değerlendirilmektedir. Çok genel bir ifade olarak konuşma amaçlı konferans salonları ve müzik amaçlı konser salonları ve benzeri hacimler için öngörülen parametreler birbirinden farklılık gösterdiği söylenebilir. Özellikle seslendirme yapılmayan doğal ses düzeyinin yeterli olabildiği çok büyük olmayan hacimlerde, hacim akustiği için gerekli koşullar, tasarım aşamasında alınabilecek fiziksel ve geometrik önlemlerle sağlanabilmektedir. Hacim akustiği açısından uygun ortamların oluşturulabilmesinin tasarım aşamasında ele alınması zorunluluğu, seslendirme yapılan hacimler için de geçerlidir. Ancak seslendirme yapılan ve yapılmayan hacimler için alınması gereken önlemler birbirinden belli farklılıklar gösterebilmektedir.

· Barron, M., "Auditorium Acoustics and Architectural Design, E and FN SPON, London 1993.
· Beranek, L.L., "Concert and Opera Halls: How They Sound, Published for the Acoustical Society of America, USA 1992.
· Erdem Aknesil, A., "Oditoryum ve Konser Salonlarındaki Mimari Biçimlenişe Akustiğin Etkileri", Yapı ve Yaşam 92 Kongresi, Bursa, Mayıs 1992.
· Erdem Aknesil, A., "Salonların Hacim Akustiği Yönünden Değerlendirilmesinde Akustik Koşul Dağılımlarının Öneminin Ortaya Konulması ve İrdelenmesine Yönelik Bir Yaklaşım", YTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 1998.

SHADOW PLAY (Gölge Oyunu)

2007-10-02T03:22:00.000+03:00

Ombres Chinoises

Shadow play (Chinese: 皮影戏, pi ying xi) or Ombres Chinoises (French for "Chinese shadows") is an ancient form of storytelling and entertainment using opaque, often articulated figures in front of an illuminated backdrop to create the illusion of moving images. It is popular in various cultures. At present, more than 20 countries are known to have shadow show troupes. The art form is sometimes called shadow puppetry or shadow theatre when shown under a grand presentation.

Shadow play originated during the Han Dynasty when one of Emperor Wu of Han's concubines died. The emperor was devastated, and he summoned his court officers to bring his beloved back to life. The officers made a shape of the concubine using donkey leather. Her joints were animated using 11 separate pieces of the leather, and adorned with painted clothes. Using an oil lamp they made her shadow move, bringing her back to life. Shadow theatre became quite popular as early as the Song Dynasty when holidays were marked by the presentation of many shadow plays. During the Ming Dynasty there were 40 to 50 shadow show troupes in the city of Beijing alone. In the 13th century, the shadow show became a regular recreation in the barracks of the Mongolian troops. It was spread by the conquering Mongols to distant countries like Persia, Arabia, and Turkey. Later, it was introduced to other Southeastern Asian countries. The earliest shadow theatre screens were made of mulberry paper. The storytellers generally used the art to tell events between various war kingdoms or stories of Buddhist sources.
Today, puppets made of leather and moved on sticks are used to tell dramatic versions of traditional fairy tales and myths. In Gansu province, it is accompanied by Daoqing music, while in Jilin, accompanying Huanglong music forms some of the basis of modern opera.
Chinese shadow theater is shown in the 1994 Zhang Yimou film To Live.

The show began to spread to Europe in the mid-18th century, when French missionaries in China took it back to France in 1767 and put on performances in Paris and Marseilles, causing quite a stir. In time, the Ombres Chinoises (French for "Chinese shadows") with local modification and embellishment, became the Ombres Francaises and struck root in the country.
The art was a popular entertainment in Paris during the 19th century, especially in the famous nightclub district of Montmartre. The tradition in France dates back to at least the mid-18th century when it was brought back by travellers to the Orient. The puppeteer Dominique Séraphin first presented the spectacle in Paris in 1776, and in Versailles in 1781.
The cabaret Le Chat Noir ("The Black Cat") produced a number of popular Ombres Chinoises shows in the 1880s, using up to 20 assistants and a large, oxy-hydrogen back-lit performance area. The Ombres evolved into numerous theatrical productions and had a major influence on phantasmagoria.

Hayali Küçük Ali
The Turkish tradition of shadow play called Karagöz and Hacivat was widespread throughout the Ottoman Empire and featured characters representing all of the major ethnic and social groups in that culture. It was performed by a single puppet master, who voiced all of the characters, and accompanied by a classical Ottoman music ensemble. Its origins are obscure, deriving perhaps from an older Egyptian tradition, or possibly from an Asian source.
During the 19th century these characters were adapted to the Greek language and culture, Karagöz and Hacivat becoming Karagiozis and Hadjiavatis with each of the characters assuming stereotypically Greek personalities. This tradition thrived throughout Greece after independence as popular entertainment for a largely adult audience, particularly before competition arose from television. The stories did, however, retain the period setting in the late years of the Ottoman Empire. Karagiozis theatre has undergone some revival in recent years, with the intended audience tends largely juvenile.

Shadow theater is still popular in many parts of Asia. Prahlad Acharya is one famous Indian magician who incorporates shadow theater into his work.
Shadow theatre has influenced some modern Japanese Manga. For example, the Shadow Girls ("A-ko" and "B-ko") in Revolutionary Girl Utena are portrayed entirely in silhouette, as though they were created by shadow puppets.
It also occurs occasionally in popular culture, for example in:
The children's television show Bear in the Big Blue House
The staging of the Rock Island tour from Jethro Tull
The short film Humdrum, released in 1998
The 2002 horror film Dracula: Pages from a Virgin's Diary
Entertainer Bablu Mallick used shadow play as his act during various TV appearances in the 1980s, including on Paul Daniels Magic Show.

TİYATRO NEDİR? Yazar: suhayat

2007-10-01T06:41:00.000+03:00

GÖSTERMELİK "ROBERT WILSON"

Sanat Bir Biçimlendirme Eylemidir… Temelde iki tür metin vardır.
1. Kapalı metin: Eylemler bitimlidir.
2. Açık metin: Perde kapandıktan sonra da oyun sürer. (Örneğin beklemek, birini/bir şeyi aramak, ulaşmaya çalışmak vb.)

Metni okuma yöntemleri
I.Oyunun saf, yalın okuması
II. Tablolar, perdeler, birimler, kişiler, oyundaki yazın düzlemleri, yer ve uzam kullanımı ve zamanı göz önüne alarak okuma. (Bir nevi dedektiflik…)

I. İki okuma düzlemi vardır:
A) Didaskaliler: (Anlamı ayraç içlerindeki bilgilerdir. Kelime kökeni eski Yunanca “didaskalia”, yani öğretim.)Eski Yunan’da yazarlar aynı zamanda yönetmen ve oyuncu oldukları için,ayraç içlerinde çoğunlukla fenel bilgiler verilir ya da yorum yapılırdı.
Günümüzde ise didaskali, yazarın metinde belirttiklerinin tümüdür. Konuşulan metnin dışındaki her şeydir. Yani yazarın kendini gösterdiği yerdir. (Tavır, kıyafet…)
Kişi adları da didaskaliye girer. (Örneğin Sezar, III. Selim gibi tarihsel olabilir, adsız (A, B, C) olabilir, şişman/güzel gibi sıfatlar olabilir, sınıfsal bir yorum da olabilir (kezban).
Yer adları, şarkılar (oyun dışındaki), şiirler vb de didaskalidir.
Didaskaliler, “kim” ve “nerede” sorusunu yanıtlar ve oyunun iletişim durumunu verir. Sözün kullanılışını ya da somut koşullarını (konumunu, üzgün, bağırarak gibi…) belirler.

B) Metin (Konuşulan): Diyalog ya da monologdur. Ana özne, metindir.
Shakespeare oyunlarının ilk basımlarında didaskali yoktur. (Zaten kendi oyunlarını kendisi yönetir.) Sonradan araştırmacılar, metinden yola çıkarak didaskalileri eklemiştir.
Adamov, Genet, Ionesco, Beckett didaskaliye yoğun olarak yer verir.

II. Tablolar, eklemli ya da organik olabilir. (Kapalı biçim tiyatroda eklemlidir.) Organik ise, bir eğri söz konusudur; kolay kolay ayrışamaz. (Örneğin “Woyzeck”, Georg Buchner)

Kişiler, kişilerin sayıları, tablolara göre dağılımı, tipler, karakterler, oyun içindeki işlevleri, söylemler, bireysel göstergelerle belirlenmesidir. (Örneğin oyunda kadın mı, erkek mi çok) oyunun asal kişisinin durumu
Örn: Don Juan tek kişidir. Puntilla ile Matti iki kişidir.
Klasiklerde daha çok tek kişi asaldır.

Kişi, oyunda tip mi, karakter mi?

Brecht’te, Çehov’da kişiler, bir gelişim çizgisi gösterir. Ama örneğin Moliere’de bu çizgi yoktur; Cimri, oyunun sonunda yine cimridir. Beckett’te de bu gelişim çizgisi görülmez. (Godot’un sonunda kişiler beklemeye devam ederler.)

Kişilerin oyun içindeki işlevleri ve görevleri

* Olay örgüsü ya da çatışma içinde (diğerleriyle) ele alınması. Kim, kiminle, nasıl, kime karşı, ne için, ne yapıyor sorularını sormak gerekir. O kişiyi, söylem temelinde, toplumsal koşullarda ele almak gerekir.
* Kimin, kime ne söylediği -görsel sanatlarda- “hangi koşullarda” söylendiğiyle anlam kazanır. Örneğin, bir kralın görkemli bir söylevi, altın tahtta yapmasıyla, paslı bir tahtta yapması başkadır.
* Kişinin söylemini incelemedeki amaç, onun psikolojisini anlamaktan çok, onun diğerleriyle ilişkisi ve konumunu ortaya çıkarmaktır. Çünkü bu ortaya çıktığında, kişinin psikolojisi kendiliğinden ortaya çıkar. (Alt yapı, üst yapıyı belirler.)

Söylem, hem oyunun hem oyun kişisinin olabilir. Göstergebilimciler bunu anlatı düzleminde inceler.

Söylem=Söyleyiş edimi (performans)

İnsanların söylemi, içinde bulundukları psiko-sosyal ortam içinde belirlenir.

* Sahnedeki oyunun iletisi, kişilerin ne söylediklerinden çok nasıl ve ne koşullarda söylediklerinden çıkar. Yorumu oluşturan da budur. (Tiyatronun politik yanı)
* Kişinin bireysel göstergeleri de önemlidir. (Kıyafet, tavır, yürüyüş, isim, isimsizlik vb.)
* Göstergebilim, dili araştırırken çeşitli yöntemler kullanır. Oyunu kesitlere ayırmak gibi… Bu yöntem daha çok eklemli (kapalı biçim) oyunlarda kullanılır. 3 birime ayrılır:

1. Büyük birimler (perdeler, sahneler…)
2. Orta ana birimler (tabloların içindeki sahneler)
3. Küçük ana birimler (kişilerin bölünmesi, tavır değiştirmesi…)

Ana eylemi ele aldıktan sonra, içindeki küçük eylemler bulunur.

* Tıpkı sahnede olduğu gibi metinde de yer ve uzam çok önemlidir. (Didaskalilerle verilir.)
2 türlüdür:
1. Sahnede oluşturulan kurgusal yer (somut)
2. Gerçek dünyadaki yeri (gönderilen)

Yerler, uzamlar arasında organik, tematik ya da coğrafyasal bir bağ olabilir.

UZAM (space)Uzam, özellikle 1970′li yıllardan itibaren kullanılmaya başlanan bir terimdir. Modern tiyatroda artık seyirci de işin içine girdiğinden, dekor dekor olmaktan çıkmıştır ve sahne tasarımına dönüşmüştür; böylece mekan yerine uzam söz konusu olmuştur.
Uzam, bir 20. yy. terimidir. İnsan bilimlerinin temelinde artık bir uzama yerleşme çabası vardır. Tiyatro ise bir uzam belirleme sanatı olmuştur. Tüm bunların temeli Antonin Artaud’dur. Brecht de bu görüşün savunucusu sayılabilir: “Tiyatro, toplumsal yaşamın bir maketidir.”
Artaud, “Uzam; organize olan, kendi kendini düzene sokan bir anarşiden doğar”der. Bu, tüm gösteri sanatları için geçerlidir. Yönetmen (yaratıcı) dünyada olup biten tüm karmaşık olayları istediği gibi seçip, kendi yap-boz’unu oluşturur. “Tiyatro uzamı, evrende karışık olarak bulunan göstergelerin belirli bir uzam içinde, sistematik olarak (yaratıcının yorumuna göre sistematize edilmiş olarak) düzenlenmesidir. İşte bu uzam, tiyatro uzamıdır.” Artaud.

sessel, görsel göstergeler+sahnenin yeri+oyuncunun bedensel konumu=SAHNENİN UZAMI

* Antik sahneler, Elizabeth Dönemi sahneleri düzdür, görseldir ve üç boyutludur. Mimari öğesi öne çıkan bu sahnelerin kodları değiştirilemez.

* Sahnede resim öğesi, perspektif kavramıyla birlikte gelmiştir. Mimari 3 boyut sağlarken, resim 2 boyut sağlar. Perspektifle birlikte kutu sahne (İtalyan Sahne) kavramı gelişmiştir. Bu kavramla birlikte dekoratör işin içine girer: Kutu’yu süsleyen, dolduran ve aynı zamanda sınır koyan… Dekorasyon, dışarıdaki dünyanın parçasıdır.
* Perspektifle birlikte ortaya “ayrıcalıklı seyirci çıkmıştır; bir nevi bakış hiyerarşisi söz konusudur. (Önce kralın en iyi görebileceği yer, sonra zengin kesimin görüş açısı vs…)

Sahne uzamında iki önemli öğe vardır: Bakan ve bakılan. (Ya da dinleyen ve dinlenen) Tiyatro uzamının sınırları belirlenmiştir. Çoğunlukla oyuncunun bedeniyle sınırlıdır. Sonuçta tiyatro uzamı, birbirleriyle ilişki içindeki insanların uzamıdır.
Seyirci de göz önüne alınmaya başlandığında, seyirci de tablonun bir parçası olabilir hale geldi. Bakan ve bakılan ilişkisi değişebilir bir hal aldı. (Detaylar için Julian Beck tiyatrosu ve görüşleri incelenebilir.)

Uzamda ışık kullanımı

* Önemi vurgulamak için kullanılır.
* Sahne uzamının sınırlarını değiştirir ya da yok eder.
* Atmosfer yaratır.
* Yanılsama yoluyla üç boyutluluk elde edilmesini sağlar.

(Işık üzerine kurulan oyunlar, 20. yy.’da yoğun ilgi gördü. Işık kullanımı için, aynı zamanda fotoğraf sanatçısı olan Robert Wilson Tiyatrosu’nun incelenmesini tavsiye ederim.)

Robert Wilson, “Denizden Gelen Kız”

17. yy. UzamıSöze dayalı bir tiyatro söz konusu olduğu için, oldukça dar, ince uzun bir uzam vardır. Bu uzam, aristokratların sıralarıyla belirlenmiştir ve oyuncuya bırakılan alan çok dardır. Dekor ve perde kullanılmaz; sahne değişimleri sözle anlatılır.

Bulvar Tiyatrosu Uzamı

* Sınırları bellidir.
* Mutlaka bir burjuva mekanı vardır.
* Sahne-salon sınırı bellidir.
* Sahne dışı, mekanın uzantısıdır. Kulis yok sayılır.
* Seyirciyi yok sayar (Seyirci, sahnenin dördüncü duvarı olarak algılanır.)
* Uzamın işlevselliği, oyuna olan yaklaşımını belirler. Mimetik (taklite dayalı oyunculuk) ön plandadır. Sahnedeki oyun, yaşamın bir taklididir.
* Sahnedeki öğelerin kendi başına anlamı yoktur, özerk değildirler. Düz-değişmece kullanılır.
* Kapalı biçimde göstergeler de göndergelerin taklidine dayanır. Göstergelerin gösterilen yanı (içeriği) vurgulanır.

Doğalcı tiyatroda, “gerçek” olduğu gibi sahnededir. Yer ve ortam, eylemden önce vardır.

Açık biçim tiyatroda uzam

* Dördüncü duvar yoktur. Ayrım, seyirciyle oyuncu arasında değil; tiyatronun yeriyle dünya arasındadır.
* Sahne-dışı, sahnenin uzantısı değildir. Seyircinin sahne-dışını hayal etmesi istenmez, çünkü seyirci de oyunun bir parçasıdır.
* Oyun alanı, taklit yapılan yer değil, tiyatro yapılan yerdir.
* Göstergelerin gösteren yanı önem kazanır ve eğretileme öne çıkar.
* Sahne genel olarak yataydır. Yönetmenler (özelikle yapmasalar da) bunu kırmak için dikey çizgiler oluşturur. Bakış açısı değişir, durağanlık kırılır ve hareket gelir. (Tam tersine yataylığa vurgu yaparak da durağanlık kırılabilir.)

Yatay uzamda dikey çizgiler oluşturmak…

Sahne Koordinatları

* Dikeylik-Yataylık
* Derinlik-Düzlük
* Boşluk-Doluluk
* İç Mekan-Dış Mekan
* Devingenlik-Statiklik: Örneğin bir kumaş parçası oyunun bir sahnesinde duvar, başka bir sahnesinde dağ işlevi görür; bu devingenliktir. Sahne hiç değişmiyor ve olduğu gibi kalıyorsa bu statik sahnedir. (Doğalcı tiyatro, Bulvar tiyatrosunda olduğu gibi…)
* Boyutlarla oynama
* Sahne biçimlerinin uzamı belirlemesi
* Karşıtlıklarla oynama: Açık biçim ve kapalı biçim bir arada kullanılabilir. Örneğin “oyun içinde oyun” gibi. (Oyun açık biçimdir ama içindeki oyun kapalı biçimdir…)

Antonin Artaud, sahneleme olgusunu yaşamın bir parçası olarak görmüştür. Ona göre, tiyatro bir ritüeldir. Sahneyi bir temsil olarak değil, yaşamın bir parçası olarak gördüğü için klasik anlamdaki uzamı parçalar, didik didik eder.
Yaptığı ilk şey merkezileşmeyi bozmak olmuştur. Sahneyi küçük uzamlara bölmüş, tiyatrosallığı vurgulamıştır. Böylece kapalı biçim burjuva tiyatrosunu yıkmıştır.

FANTAZMAGORYA

2007-09-28T21:15:00.000+03:00

EMILE COHL, (1908)

LEWIS CARROLL, (1869)

Illustrations for Lewis Carroll's Phantasmagoria by Mervyn Peake

CANTO I - The Trystyng

ONE winter night, at half-past nine,
Cold, tired, and cross, and muddy,
I had come home, too late to dine,
And supper, with cigars and wine,
Was waiting in the study.

There was a strangeness in the room,
And Something white and wavy
Was standing near me in the gloom -
I took it for the carpet-broom
Left by that careless slavey.

But presently the Thing began
To shiver and to sneeze:
On which I said "Come, come, my man!
That's a most inconsiderate plan.
Less noise there, if you please!"

"I've caught a cold," the Thing replies,
"Out there upon the landing."
I turned to look in some surprise,
And there, before my very eyes,
A little Ghost was standing!

He trembled when he caught my eye,
And got behind a chair.
"How came you here," I said, "and why?
I never saw a thing so shy.
Come out! Don't shiver there!"

He said "I'd gladly tell you how,
And also tell you why;
But" (here he gave a little bow)
"You're in so bad a temper now,
You'd think it all a lie.

"And as to being in a fright,
Allow me to remark
That Ghosts have just as good a right
In every way, to fear the light,
As Men to fear the dark."

"No plea," said I, "can well excuse
Such cowardice in you:
For Ghosts can visit when they choose,
Whereas we Humans ca'n't refuse
To grant the interview."

He said "A flutter of alarm
Is not unnatural, is it?
I really feared you meant some harm:
But, now I see that you are calm,
Let me explain my visit.

"Houses are classed, I beg to state,
According to the number
Of Ghosts that they accommodate:
(The Tenant merely counts as WEIGHT,
With Coals and other lumber).

"This is a 'one-ghost' house, and you
When you arrived last summer,
May have remarked a Spectre who
Was doing all that Ghosts can do
To welcome the new-comer.

"In Villas this is always done -
However cheaply rented:
For, though of course there's less of fun
When there is only room for one,
Ghosts have to be contented.

"That Spectre left you on the Third -
Since then you've not been haunted:
For, as he never sent us word,
'Twas quite by accident we heard
That any one was wanted.

"A Spectre has first choice, by right,
In filling up a vacancy;
Then Phantom, Goblin, Elf, and Sprite -
If all these fail them, they invite
The nicest Ghoul that they can see.

"The Spectres said the place was low,
And that you kept bad wine:
So, as a Phantom had to go,
And I was first, of course, you know,
I couldn't well decline."

"No doubt," said I, "they settled who
Was fittest to be sent
Yet still to choose a brat like you,
To haunt a man of forty-two,
Was no great compliment!"

"I'm not so young, Sir," he replied,
"As you might think. The fact is,
In caverns by the water-side,
And other places that I've tried,
I've had a lot of practice:

"But I have never taken yet
A strict domestic part,
And in my flurry I forget
The Five Good Rules of Etiquette
We have to know by heart."

My sympathies were warming fast
Towards the little fellow:
He was so utterly aghast
At having found a Man at last,
And looked so scared and yellow.

"At least," I said, "I'm glad to find
A Ghost is not a DUMB thing!
But pray sit down: you'll feel inclined
(If, like myself, you have not dined)
To take a snack of something:

"Though, certainly, you don't appear
A thing to offer FOOD to!
And then I shall be glad to hear -
If you will say them loud and clear -
The Rules that you allude to."

"Thanks! You shall hear them by and by.
This IS a piece of luck!"
"What may I offer you?" said I.
"Well, since you ARE so kind, I'll try
A little bit of duck.

"ONE slice! And may I ask you for
Another drop of gravy?"
I sat and looked at him in awe,
For certainly I never saw
A thing so white and wavy.

And still he seemed to grow more white,
More vapoury, and wavier -
Seen in the dim and flickering light,
As he proceeded to recite
His "Maxims of Behaviour."

CANTO II - Hys Fyve Rules

"MY First - but don't suppose," he said,
"I'm setting you a riddle -
Is - if your Victim be in bed,
Don't touch the curtains at his head,
But take them in the middle,

"And wave them slowly in and out,
While drawing them asunder;
And in a minute's time, no doubt,
He'll raise his head and look about
With eyes of wrath and wonder.

"And here you must on no pretence
Make the first observation.
Wait for the Victim to commence:
No Ghost of any common sense
Begins a conversation.

"If he should say 'HOW CAME YOU HERE?'
(The way that YOU began, Sir,)
In such a case your course is clear -
'ON THE BAT'S BACK, MY LITTLE DEAR!'
Is the appropriate answer.

"If after this he says no more,
You'd best perhaps curtail your
Exertions - go and shake the door,
And then, if he begins to snore,
You'll know the thing's a failure.

"By day, if he should be alone -
At home or on a walk -
You merely give a hollow groan,
To indicate the kind of tone
In which you mean to talk.

"But if you find him with his friends,
The thing is rather harder.
In such a case success depends
On picking up some candle-ends,
Or butter, in the larder.

"With this you make a kind of slide
(It answers best with suet),
On which you must contrive to glide,
And swing yourself from side to side -
One soon learns how to do it.

"The Second tells us what is right
In ceremonious calls:-
'FIRST BURN A BLUE OR CRIMSON LIGHT'
(A thing I quite forgot to-night),
'THEN SCRATCH THE DOOR OR WALLS.'"

I said "You'll visit HERE no more,
If you attempt the Guy.
I'll have no bonfires on MY floor -
And, as for scratching at the door,
I'd like to see you try!"

"The Third was written to protect
The interests of the Victim,
And tells us, as I recollect,
TO TREAT HIM WITH A GRAVE RESPECT,
AND NOT TO CONTRADICT HIM."

"That's plain," said I, "as Tare and Tret,
To any comprehension:
I only wish SOME Ghosts I've met
Would not so CONSTANTLY forget
The maxim that you mention!"

"Perhaps," he said, "YOU first transgressed
The laws of hospitality:
All Ghosts instinctively detest
The Man that fails to treat his guest
With proper cordiality.

"If you address a Ghost as 'Thing!'
Or strike him with a hatchet,
He is permitted by the King
To drop all FORMAL parleying -
And then you're SURE to catch it!

"The Fourth prohibits trespassing
Where other Ghosts are quartered:
And those convicted of the thing
(Unless when pardoned by the King)
Must instantly be slaughtered.

"That simply means 'be cut up small':
Ghosts soon unite anew.
The process scarcely hurts at all -
Not more than when YOU're what you call
'Cut up' by a Review.

"The Fifth is one you may prefer
That I should quote entire:-
THE KING MUST BE ADDRESSED AS 'SIR.'
THIS, FROM A SIMPLE COURTIER,
IS ALL THE LAWS REQUIRE:

"BUT, SHOULD YOU WISH TO DO THE THING
WITH OUT-AND-OUT POLITENESS,
ACCOST HIM AS 'MY GOBLIN KING!
AND ALWAYS USE, IN ANSWERING,
THE PHRASE 'YOUR ROYAL WHITENESS!'

"I'm getting rather hoarse, I fear,
After so much reciting :
So, if you don't object, my dear,
We'll try a glass of bitter beer -
I think it looks inviting."

CANTO III - Scarmoges

"AND did you really walk," said I,
"On such a wretched night?
I always fancied Ghosts could fly -
If not exactly in the sky,
Yet at a fairish height."

"It's very well," said he, "for Kings
To soar above the earth:
But Phantoms often find that wings -
Like many other pleasant things -
Cost more than they are worth.

"Spectres of course are rich, and so
Can buy them from the Elves:
But WE prefer to keep below -
They're stupid company, you know,
For any but themselves:

"For, though they claim to be exempt
From pride, they treat a Phantom
As something quite beneath contempt -
Just as no Turkey ever dreamt
Of noticing a Bantam."

"They seem too proud," said I, "to go
To houses such as mine.
Pray, how did they contrive to know
So quickly that 'the place was low,'
And that I 'kept bad wine'?"

"Inspector Kobold came to you - "
The little Ghost began.
Here I broke in - "Inspector who?
Inspecting Ghosts is something new!
Explain yourself, my man!"

"His name is Kobold," said my guest:
"One of the Spectre order:
You'll very often see him dressed
In a yellow gown, a crimson vest,
And a night-cap with a border.

"He tried the Brocken business first,
But caught a sort of chill ;
So came to England to be nursed,
And here it took the form of THIRST,
Which he complains of still.

"Port-wine, he says, when rich and sound,
Warms his old bones like nectar:
And as the inns, where it is found,
Are his especial hunting-ground,
We call him the INN-SPECTRE."

I bore it - bore it like a man -
This agonizing witticism!
And nothing could be sweeter than
My temper, till the Ghost began
Some most provoking criticism.

"Cooks need not be indulged in waste;
Yet still you'd better teach them
Dishes should have SOME SORT of taste.
Pray, why are all the cruets placed
Where nobody can reach them?

"That man of yours will never earn
His living as a waiter!
Is that queer THING supposed to burn?
(It's far too dismal a concern
To call a Moderator).

"The duck was tender, but the peas
Were very much too old:
And just remember, if you please,
The NEXT time you have toasted cheese,
Don't let them send it cold.

"You'd find the bread improved, I think,
By getting better flour:
And have you anything to drink
That looks a LITTLE less like ink,
And isn't QUITE so sour?"

Then, peering round with curious eyes,
He muttered "Goodness gracious!"
And so went on to criticise -
"Your room's an inconvenient size:
It's neither snug nor spacious.

"That narrow window, I expect,
Serves but to let the dusk in - "
"But please," said I, "to recollect
'Twas fashioned by an architect
Who pinned his faith on Ruskin!"

"I don't care who he was, Sir, or
On whom he pinned his faith!
Constructed by whatever law,
So poor a job I never saw,
As I'm a living Wraith!

"What a re-markable cigar!
How much are they a dozen?"
I growled "No matter what they are!
You're getting as familiar
As if you were my cousin!

"Now that's a thing I WILL NOT STAND,
And so I tell you flat."
"Aha," said he, "we're getting grand!"
(Taking a bottle in his hand)
"I'll soon arrange for THAT!"

And here he took a careful aim,
And gaily cried "Here goes!"
I tried to dodge it as it came,
But somehow caught it, all the same,
Exactly on my nose.

And I remember nothing more
That I can clearly fix,
Till I was sitting on the floor,
Repeating "Two and five are four,
But FIVE AND TWO are six."

What really passed I never learned,
Nor guessed: I only know
That, when at last my sense returned,
The lamp, neglected, dimly burned -
The fire was getting low -

Through driving mists I seemed to see
A Thing that smirked and smiled:
And found that he was giving me
A lesson in Biography,
As if I were a child.

CANTO IV - Hys Nouryture

"OH, when I was a little Ghost,
A merry time had we!
Each seated on his favourite post,
We chumped and chawed the buttered toast
They gave us for our tea."

"That story is in print!" I cried.
"Don't say it's not, because
It's known as well as Bradshaw's Guide!"
(The Ghost uneasily replied
He hardly thought it was).

"It's not in Nursery Rhymes? And yet
I almost think it is -
'Three little Ghosteses' were set
'On posteses,' you know, and ate
Their 'buttered toasteses.'

"I have the book; so if you doubt it - "
I turned to search the shelf.
"Don't stir!" he cried. "We'll do without it:
I now remember all about it;
I wrote the thing myself.

"It came out in a 'Monthly,' or
At least my agent said it did:
Some literary swell, who saw
It, thought it seemed adapted for
The Magazine he edited.

"My father was a Brownie, Sir;
My mother was a Fairy.
The notion had occurred to her,
The children would be happier,
If they were taught to vary.

"The notion soon became a craze;
And, when it once began, she
Brought us all out in different ways -
One was a Pixy, two were Fays,
Another was a Banshee;

"The Fetch and Kelpie went to school
And gave a lot of trouble;
Next came a Poltergeist and Ghoul,
And then two Trolls (which broke the rule),
A Goblin, and a Double -

"(If that's a snuff-box on the shelf,"
He added with a yawn,
"I'll take a pinch) - next came an Elf,
And then a Phantom (that's myself),
And last, a Leprechaun.

"One day, some Spectres chanced to call,
Dressed in the usual white:
I stood and watched them in the hall,
And couldn't make them out at all,
They seemed so strange a sight.

"I wondered what on earth they were,
That looked all head and sack;
But Mother told me not to stare,
And then she twitched me by the hair,
And punched me in the back.

"Since then I've often wished that I
Had been a Spectre born.
But what's the use?" (He heaved a sigh.)
"THEY are the ghost-nobility,
And look on US with scorn.

"My phantom-life was soon begun:
When I was barely six,
I went out with an older one -
And just at first I thought it fun,
And learned a lot of tricks.

"I've haunted dungeons, castles, towers -
Wherever I was sent:
I've often sat and howled for hours,
Drenched to the skin with driving showers,
Upon a battlement.

"It's quite old-fashioned now to groan
When you begin to speak:
This is the newest thing in tone - "
And here (it chilled me to the bone)
He gave an AWFUL squeak.

"Perhaps," he added, "to YOUR ear
That sounds an easy thing?
Try it yourself, my little dear!
It took ME something like a year,
With constant practising.

"And when you've learned to squeak, my man,
And caught the double sob,
You're pretty much where you began:
Just try and gibber if you can!
That's something LIKE a job!

"I'VE tried it, and can only say
I'm sure you couldn't do it, e-
ven if you practised night and day,
Unless you have a turn that way,
And natural ingenuity.

"Shakspeare I think it is who treats
Of Ghosts, in days of old,
Who 'gibbered in the Roman streets,'
Dressed, if you recollect, in sheets -
They must have found it cold.

"I've often spent ten pounds on stuff,
In dressing as a Double;
But, though it answers as a puff,
It never has effect enough
To make it worth the trouble.

"Long bills soon quenched the little thirst
I had for being funny.
The setting-up is always worst:
Such heaps of things you want at first,
One must be made of money!

"For instance, take a Haunted Tower,
With skull, cross-bones, and sheet;
Blue lights to burn (say) two an hour,
Condensing lens of extra power,
And set of chains complete:

"What with the things you have to hire -
The fitting on the robe -
And testing all the coloured fire -
The outfit of itself would tire
The patience of a Job!

"And then they're so fastidious,
The Haunted-House Committee:
I've often known them make a fuss
Because a Ghost was French, or Russ,
Or even from the City!

"Some dialects are objected to -
For one, the IRISH brogue is:
And then, for all you have to do,
One pound a week they offer you,
And find yourself in Bogies!

CANTO V - Byckerment

"DON'T they consult the 'Victims,' though?"
I said. "They should, by rights,
Give them a chance - because, you know,
The tastes of people differ so,
Especially in Sprites."

The Phantom shook his head and smiled.
"Consult them? Not a bit!
'Twould be a job to drive one wild,
To satisfy one single child -
There'd be no end to it!"

"Of course you can't leave CHILDREN free,"
Said I, "to pick and choose:
But, in the case of men like me,
I think 'Mine Host' might fairly be
Allowed to state his views."

He said "It really wouldn't pay -
Folk are so full of fancies.
We visit for a single day,
And whether then we go, or stay,
Depends on circumstances.

"And, though we don't consult 'Mine Host'
Before the thing's arranged,
Still, if he often quits his post,
Or is not a well-mannered Ghost,
Then you can have him changed.

"But if the host's a man like you -
I mean a man of sense;
And if the house is not too new - "
"Why, what has THAT," said I, "to do
With Ghost's convenience?"

"A new house does not suit, you know -
It's such a job to trim it:
But, after twenty years or so,
The wainscotings begin to go,
So twenty is the limit."

"To trim" was not a phrase I could
Remember having heard:
"Perhaps," I said, "you'll be so good
As tell me what is understood
Exactly by that word?"

"It means the loosening all the doors,"
The Ghost replied, and laughed:
"It means the drilling holes by scores
In all the skirting-boards and floors,
To make a thorough draught.

"You'll sometimes find that one or two
Are all you really need
To let the wind come whistling through -
But HERE there'll be a lot to do!"
I faintly gasped "Indeed!

"If I 'd been rather later, I'll
Be bound," I added, trying
(Most unsuccessfully) to smile,
"You'd have been busy all this while,
Trimming and beautifying?"

"Why, no," said he; "perhaps I should
Have stayed another minute -
But still no Ghost, that's any good,
Without an introduction would
Have ventured to begin it.

"The proper thing, as you were late,
Was certainly to go:
But, with the roads in such a state,
I got the Knight-Mayor's leave to wait
For half an hour or so."

"Who's the Knight-Mayor?" I cried. Instead
Of answering my question,
"Well, if you don't know THAT," he said,
"Either you never go to bed,
Or you've a grand digestion!

"He goes about and sits on folk
That eat too much at night:
His duties are to pinch, and poke,
And squeeze them till they nearly choke."
(I said "It serves them right!")

"And folk who sup on things like these - "
He muttered, "eggs and bacon -
Lobster - and duck - and toasted cheese -
If they don't get an awful squeeze,
I'm very much mistaken!

"He is immensely fat, and so
Well suits the occupation:
In point of fact, if you must know,
We used to call him years ago,
THE MAYOR AND CORPORATION!

"The day he was elected Mayor
I KNOW that every Sprite meant
To vote for ME, but did not dare -
He was so frantic with despair
And furious with excitement.

"When it was over, for a whim,
He ran to tell the King;
And being the reverse of slim,
A two-mile trot was not for him
A very easy thing.

"So, to reward him for his run
(As it was baking hot,
And he was over twenty stone),
The King proceeded, half in fun,
To knight him on the spot."

"'Twas a great liberty to take!"
(I fired up like a rocket).
"He did it just for punning's sake:
'The man,' says Johnson, 'that would make
A pun, would pick a pocket!'"

"A man," said he, "is not a King."
I argued for a while,
And did my best to prove the thing -
The Phantom merely listening
With a contemptuous smile.

At last, when, breath and patience spent,
I had recourse to smoking -
"Your AIM," he said, "is excellent:
But - when you call it ARGUMENT -
Of course you're only joking?"

Stung by his cold and snaky eye,
I roused myself at length
To say "At least I do defy
The veriest sceptic to deny
That union is strength!"

"That's true enough," said he, "yet stay - "
I listened in all meekness -
"UNION is strength, I'm bound to say;
In fact, the thing's as clear as day;
But ONIONS are a weakness."

CANTO VI - Dyscomfyture

As one who strives a hill to climb,
Who never climbed before:
Who finds it, in a little time,
Grow every moment less sublime,
And votes the thing a bore:

Yet, having once begun to try,
Dares not desert his quest,
But, climbing, ever keeps his eye
On one small hut against the sky
Wherein he hopes to rest:

Who climbs till nerve and force are spent,
With many a puff and pant:
Who still, as rises the ascent,
In language grows more violent,
Although in breath more scant:

Who, climbing, gains at length the place
That crowns the upward track.
And, entering with unsteady pace,
Receives a buffet in the face
That lands him on his back:

And feels himself, like one in sleep,
Glide swiftly down again,
A helpless weight, from steep to steep,
Till, with a headlong giddy sweep,
He drops upon the plain -

So I, that had resolved to bring
Conviction to a ghost,
And found it quite a different thing
From any human arguing,
Yet dared not quit my post

But, keeping still the end in view
To which I hoped to come,
I strove to prove the matter true
By putting everything I knew
Into an axiom:

Commencing every single phrase
With 'therefore' or 'because,'
I blindly reeled, a hundred ways,
About the syllogistic maze,
Unconscious where I was.

Quoth he "That's regular clap-trap:
Don't bluster any more.
Now DO be cool and take a nap!
Such a ridiculous old chap
Was never seen before!

"You're like a man I used to meet,
Who got one day so furious
In arguing, the simple heat
Scorched both his slippers off his feet!"
I said "THAT'S VERY CURIOUS!"

"Well, it IS curious, I agree,
And sounds perhaps like fibs:
But still it's true as true can be -
As sure as your name's Tibbs," said he.
I said "My name's NOT Tibbs."

"NOT Tibbs!" he cried - his tone became
A shade or two less hearty -
"Why, no," said I. "My proper name
Is Tibbets - " "Tibbets?" "Aye, the same."
"Why, then YOU'RE NOT THE PARTY!"

With that he struck the board a blow
That shivered half the glasses.
"Why couldn't you have told me so
Three quarters of an hour ago,
You prince of all the asses?

"To walk four miles through mud and rain,
To spend the night in smoking,
And then to find that it's in vain -
And I've to do it all again -
It's really TOO provoking!

"Don't talk!" he cried, as I began
To mutter some excuse.
"Who can have patience with a man
That's got no more discretion than
An idiotic goose?

"To keep me waiting here, instead
Of telling me at once
That this was not the house!" he said.
"There, that'll do - be off to bed!
Don't gape like that, you dunce!"

"It's very fine to throw the blame
On ME in such a fashion!
Why didn't you enquire my name
The very minute that you came?"
I answered in a passion.

"Of course it worries you a bit
To come so far on foot -
But how was I to blame for it?"
"Well, well!" said he. "I must admit
That isn't badly put.

"And certainly you've given me
The best of wine and victual -
Excuse my violence," said he,
"But accidents like this, you see,
They put one out a little.

"'Twas MY fault after all, I find -
Shake hands, old Turnip-top!"
The name was hardly to my mind,
But, as no doubt he meant it kind,
I let the matter drop.

"Good-night, old Turnip-top, good-night!
When I am gone, perhaps
They'll send you some inferior Sprite,
Who'll keep you in a constant fright
And spoil your soundest naps.

"Tell him you'll stand no sort of trick;
Then, if he leers and chuckles,
You just be handy with a stick
(Mind that it's pretty hard and thick)
And rap him on the knuckles!

"Then carelessly remark 'Old coon!
Perhaps you're not aware
That, if you don't behave, you'll soon
Be chuckling to another tune -
And so you'd best take care!'

"That's the right way to cure a Sprite
Of such like goings-on -
But gracious me! It's getting light!
Good-night, old Turnip-top, good-night!"
A nod, and he was gone.

CANTO VII - Sad Souvenaunce

"WHAT'S this?" I pondered. "Have I slept?
Or can I have been drinking?"
But soon a gentler feeling crept
Upon me, and I sat and wept
An hour or so, like winking.

"No need for Bones to hurry so!"
I sobbed. "In fact, I doubt
If it was worth his while to go -
And who is Tibbs, I'd like to know,
To make such work about?

"If Tibbs is anything like me,
It's POSSIBLE," I said,
"He won't be over-pleased to be
Dropped in upon at half-past three,
After he's snug in bed.

"And if Bones plagues him anyhow -
Squeaking and all the rest of it,
As he was doing here just now -
I prophesy there'll be a row,
And Tibbs will have the best of it!"

Then, as my tears could never bring
The friendly Phantom back,
It seemed to me the proper thing
To mix another glass, and sing
The following Coronach.

'AND ART THOU GONE, BELOVED GHOST?
BEST OF FAMILIARS!
NAY THEN, FAREWELL, MY DUCKLING ROAST,
FAREWELL, FAREWELL, MY TEA AND TOAST,
MY MEERSCHAUM AND CIGARS!

THE HUES OF LIFE ARE DULL AND GRAY,
THE SWEETS OF LIFE INSIPID,
WHEN thou, MY CHARMER, ART AWAY -
OLD BRICK, OR RATHER, LET ME SAY,
OLD PARALLELEPIPED!'

Instead of singing Verse the Third,
I ceased - abruptly, rather:
But, after such a splendid word
I felt that it would be absurd
To try it any farther.

So with a yawn I went my way
To seek the welcome downy,
And slept, and dreamed till break of day
Of Poltergeist and Fetch and Fay
And Leprechaun and Brownie!

For year I've not been visited
By any kind of Sprite;
Yet still they echo in my head,
Those parting words, so kindly said,
"Old Turnip-top, good-night!"

PEPPER MOLTENI

DÜNYANIN TÜM SAHNELERİ... BİRLEŞİN!

2007-09-28T20:52:00.000+03:00

Orson Welles's Don Quichotte

Kolaj: Yusuf Atılgan, Antonin Artaud, Mete Cantekin
1 BEYAZ FON
2 OYUNCUYA ARKA PLAN YAKIN ÇEKİM
3 OYUNCUYA ARKA PLAN ORTA ÇEKİM
4 OYUNCUYA ARKA PLAN UZAK ÇEKİM, POSTACI GEÇER, OYUNCU SOLA BAKAR?

İki saat sonra kalabalığın içinde, sinemadan bir dar sokağa çıkan sanki başka birisiydi. düşünüyordu: "çağımızda geçmiş yüzyılların bilmediği, kısa ömürlü bir yaratık yaşıyor. sinemadan çıkmış insan. gördüğü film ona birşeyler yapmış. salt çıkarını düşünen kişi değil. insanlarla barışık. onun büyük işler yapacağı umulur. ama beş-on dakikada ölüyor. sokak sinemadan çıkmayanlarla dolu; asık yüzleri, kayıtsızlıkları, sinsi yürüyüşleriyle onu aralarına alıyorlar, eritiyorlar."

5 BEYAZ FON, KAPI ÇALINIR
6 ÇERÇEVEYE ÖNCE DIŞARIDAN UZUN FIRÇA GİRER

saatine baktı: dört buçuğa beş vardı. "eve gidip okusam." durağa yürüdü. "bunları kurtarmanın yolunu biliyorum. kocaman sinemalar yapmalı. bir gün dünyada yaşayanların tümünü sokmalı bunlara. iyi bir film görsünler. sokağa hep birden çıksınlar..." kafasından geçene güldü. duraktakiler dönüp baktılar. kadının biri kaşlarını çattı. sokakta kendi kendine sesli gülünemeyeceğini bilmeyen yoktu. " ne adamlar be. güldüysem güldüm, size ne?" duramadı orda, yürüdü. eve gitmeyecek. içindeki sinemadan çıkmış kişiyi öldürdüler. sağ kalan sıkıntılı, kızgın...

7 BEYAZ FON, KAPI ÇALINIR
8 OYUNCUYA ARKA PLAN UZAK ÇEKİM, POSTACI GEÇER, BOYACI GİRER, SOL ÜST KÖŞEDEN BAŞLAYARAK DUVARI SİYAHA BOYAMAYA BAŞLAR, DUVAR BOYANMAZ

“Eğer intihar edersem, bu kendimi yok etmek değil, kendimi yeniden geri getirmek olacaktır. İntihar benim için, kendimi şiddetle yeniden ele geçirmek, varlığımı hayvanca yağmalamak, tanrının çizdiği yazgıyı boşa çıkartmak olacaktır. İntiharla kendimi yeniden sunarım doğaya, ilk kez, istediğim gibi biçimlendirebilirim "şey"leri. Kendimi benliğimle çok kötü bir şekilde uyan organlarımın koşullu tepkilerinden kurtarırım, böylece, öyle olduğunu düşündüğüm ve öyle düşündüğüm söylenilen yaşam, saçma bir rastlantı olmaktan çıkar benim için.”

9 BEYAZ FON, KAPI ÇALINIR
10 OYUNCUYA ARKA PLAN UZAK ÇEKİM, POSTACI GEÇER, BOYACI DURUR ADAMA BAKAR BOYA KUTUSUNA BAKAR, KADIN GİRER ÖN SAHNEDE BEKLEMEYE BAŞLAR,

“çok eskiden, antik yunan site-devletlerinde teatronlar vardı. Bunlar halkın eğlence, eğitim, ibadet ihtiyaçlarının giderildiği yerlerdi. Ama şimdi bunların yerini, sinema salonları aldı: ve müzeler: ve hayvanat bahçeleri… Eskiden bunların hiçbiri inşa edilmiyordu. Yirminci asrın göstermelik sunakları…”

11 BEYAZ FON, KAPI ÇALINIR
12 OYUNCUYA ARKA PLAN UZAK ÇEKİM, POSTACI GEÇER, BOYACI DA PEŞİNDEN ÇIKAR, OYUNCU DUVARI ÇALAR, BEYAZ FON AYIŞIĞI GÖRÜNTÜSÜNE DÖNÜŞÜR,
13 AYIŞIĞI FONU
14 ARKA PLAN YAKIN ÇEKİM
15 ARKA PLAN ORTA ÇEKİM
16 ARKA PLAN UZAK ÇEKİM
17 KIRMIZI PERDE KAPANIR